Τζάμπα μάγκας Νο 2

Όλοι πλέον μάθαμε για την περίφημη δωροσακούλα που πωλείται στα τζάμπο και όπου με κόνσεπτ (λέμε τώρα) "Λονδίνο", επαναλαμβάνω "Λονδίνο", κότσαρε ο ...καλλιτέχνης κι ένα γραμματόσημο με ναζιστικά σύμβολα καθώς και το κεφάλι του Χίτλερ.

Δηλαδή... σε απλά γραφιστικά...
...σε κάποιο τετραγωνικό μέτρο (και πολύ λέω) εργασίας κάποιας τρεχαγύρευε περιοχής του νοτιοδυτικού (ή και βορειοανατολικού ή και νοτιοανατολικού ή και βορειοδυτικού δεν έχει σημασία) Ταδεκιστάν, είπαν σε κάποιο δύστυχο συνάδελφό μου "κάνε μια μακέτα για σακούλα με ...κόνσεπτ Λονδίνο". Αυτός λοιπόν (το 'χω εικόνα) γκούγκλαρε "Λονδίνο", του 'βγαλε εικόνες το Μπιγκ Μπεν κι ένα κόκκινο λεωφορείο, ίσως και κανά θάλαμο, δεν έχω μπροστά μου όλη τη σακούλα, μετά γκούγκλαρε "γραμματόσημα", βρήκε ένα, του άρεσε άσχετο γιατί, και φυσικά δεν ασχολήθηκε καθόλου με το τί έχει πάνω το γραμματόσημο. Έχω δε την αμυδρά υποψία ότι ίσως και να μην είχε την παραμικρή ιδέα ο - ας πούμε - δεκαοχτάχρονος συνάδελφος/εργαζόμενος σε σκλαβοπάζαρο ούτε για τη φάτσα του χίτλερ ούτε τί σύμβολα έχει επάνω ούτε τί σύμβολα είναι αυτά, σκασίλα του, αυτός ο δύστυχος δουλεύει για 1 ευρώ μεροκάματο και πολύ λέω.
Και φυσικά κανείς δεν έλεγξε/ασχολήθηκε με τη μακέτα αυτή στα επόμενα στάδια παραγωγής και διακίνησης. Κάποιος υπεύθυνος παραγωγής ξερωγώ που ίσως και να μην υπάρχει καν τέτοιος.

Πάμε τώρα και σε απλά ευρωπαϊκά...
Αφήστε τις χώρες/σκλαβοπάζαρα στην ησυχία τους και πάμ' παρακάτω...
Εξάγεται λοιπόν η σακούλα σε χώρα της ΕΕ, φτάνει στα καταστήματα χώρας της ΕΕ, κάποιος ταλαίπωρος υπάλληλος την τοποθετεί στα ράφια, σιγά μην κάτσει να ελέγξει το κάθε προϊόν που του λένε "τακτοποίησε", δεν είναι άλλωστε και δουλειά του.
Κανείς υπεύθυνος και εδώ, ό,τι θέλει ο καθένας παράγει, πουλάει, εξάγει, εισάγει, κανένας έλεγχος πουθενά, ούτε έλεγχος παραγωγής, ούτε ποιοτικός έλεγχος, τίποτα.
Θα μπορούσε κάλλιστα να βρούμε και ναρκωτικά στα ράφια κάποιου πολυκαταστήματος που λειτουργεί όπως λειτουργεί τελοσπάντων και όπου η ανώτερη βαθμίδα εργαζόμενου είναι "τοποθετητής προϊόντων στα ράφια" χωρίς καμία απολύτως μομφή σε αυτούς τους εργαζόμενους, προς θεού.
Η συγκεκριμένη εταιρεία βέβαια είναι κολοσσός, είναι εισηγμένη και έχει ιδιαίτερη σημασία που δεν υπάρχει έλεγχος πουθενά και για τίποτα. Κι έχω την ...αμυδρά υποψία (και μεγάλη ανησυχία) πως ούτε στα υλικά παρασκευής πιο ευαίσθητων για την υγεία προϊόντων γίνεται ο παραμικρός ποιοτικός έλεγχος. Μπορεί δηλαδή ο κάθε "παραγωγός" να χρησιμοποιήσει ό,τι υλικό του κάνει κέφι προκειμένου να είναι το κόστος χαμηλό, μην εκπλαγούμε δηλαδή αν διαπιστώσουμε πως τα χαρτιά υγείας που πουλιούνται προέρχονται από ανακυκλωμένο χρησιμοποιημένο όμως χαρτί υγείας, έτσι να πω κάτι ακραίο για να σας τρελάνω.
Αλλά πριν πυροβολήσουμε τους συνεργάτες της εταιρείας ή την ίδια την εταιρεία θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας το εξής: Ξέρετε πόσες φορές στη διάρκεια της μακράς γραφιστικής μου καριέρας έχω βρεθεί αντιμέτωπη με απίστευτη άγνοια συναδέλφων μου για σοβαρότατα πράγματα; Ναι, συναδέλφους μου εδώ, στην Ελλάδα, γραφίστες σε μεγάλες διαφημιστικές εταιρείες και στούντιο, όπου ευτυχώς υπήρχε (ελπίζω να υπάρχει ακόμα) έλεγχος και αρκετά στάδια (πρόχειρα μπορώ να μετρήσω 10) μετά το προσχέδιο της μακέτας. Δηλαδή ανάμεσα στον σχεδιαστή (αρτ) και στον οφσετίστα κι ακόμη παραπέρα ως τον πρόντακτ μάνατζερ (που λένε και στο χωριό) που θα παραλάβει το προϊόν μεσολαβούν πολλά στάδια ελέγχου.
Ωστόσο τα "λάθη" καραδοκούν κι αυτά που εγώ η ίδια έχω δει και προλάβει δεν είναι λίγα και πολλά είναι τρανταχτά. Και επικίνδυνα. Και ακραία.
Θυμάμαι παλιότερα που μου ζητήθηκε ένα διαφημιστικό κόνσεπτ καταχώρισης για βιταμίνες και μου προτάθηκε από τον εκπρόσωπο του πελάτη, ως επικρατέστερο κι επιθυμητό, το κόνσεπτ "η εκλογή της Σόφι". Ρώτησα τότε από πού ορμώμενοι επιλέγουν αυτόν τον τίτλο για την καταχώριση (που θα έμπαινε σε δεκάδες περιοδικά ευρείας κυκλοφορίας) και πήρα την απάντηση που φοβόμουν: Από την ταινία. Την έχετε δει την ταινία; ρωτώ. Όχι, ήταν η απάντηση.
Μάλιστα.
Ευτυχώς την είχα δει εγώ. Προτείνω να τη δείτε κι εσείς.
Αν όμως δεν είχα δει εγώ την ταινία, ούτε κάποιος άλλος από τα επόμενα στάδια; Τότε λοιπόν αυτό που θα συνέβαινε θα ήταν τραγικό. Βεβαίως και θα έπρεπε πριν ενθουσιαστούν όλοι να έχουν ψάξει την ταινία εφόσον θα επέλεγαν τον τίτλο της ως κόνσεπτ. Δηλαδή τί αφορά η ταινία. 
(Εδώ που τα λέμε ούτε δική μου δουλειά ήταν να ξέρω ή να ψάξω την ταινία, αλλά επειδή καθ' όλη τη διάρκεια του εργασιακού μου βίου είμαι one woman "show" ('νταξ δύο νοματαίοι είμαστε αλλά για την οικονομία της συζήτησης λέω πως είμαι μία) είμαι δηλαδή και κειμενογράφος και διορθωτής και κονσεπτίστας και αρτ και παραγωγός.)
Γιατί η ταινία αυτή είναι μια τρομερή και δραματική και σπαρακτική ταινία όπου η πρωταγωνίστρια, ως πολωνέζα μητέρα δύο παιδιών, διατάσσεται από τους ναζί να πάρει μαζί της ένα μόνο παιδί και να επιλέξει η ίδια ποιό θα θυσιάσει. Αυτή ήταν η εκλογή της.
...
Πρόσφατα δε μου ζητήθηκε μακέτα όπου ως φόντο θα είχε έναν πολύ παλιό χάρτη και μια πυξίδα. Επέλεξα χάρτη με τη χώρα μας παρούσα όμως ξέρετε πόσο εξονυχιστικά έλεγξα τον χάρτη ώστε να μην αναγράφονται "επικίνδυνες" στις μέρες μας ονομασίες χωρών που τότε είχαν τα σύνορά τους ασαφή ή και ανύπαρκτα; Ε λοιπόν αναγράφονταν. Και "επικίνδυνες" αλλά και λάθος, π.χ. ολόκληρη την Αλβανία την έγραφε Ήπειρο, ολόκληρη την Κροατία Ιλλυρία και στην ΠΓΔΜ έγραφε Μυσία όπου όμως στην πραγματικότητα η Μυσία βρισκόταν στην Προποντίδα.
Ευτυχώς πέντε κολλυβογράμματα τα γνωρίζω οπότε και φρόντισα να σχεδιάσω έτσι τη μακέτα μου ώστε τα επίφοβα σημεία του χάρτη να καλυφθούν από την πυξίδα και το λογότυπο του πελάτη.
Δεν κάνω την έξυπνη, δεν είμαι ίσως, απλώς είμαι προσεκτική.
Αυτά κι ευχαριστώ για την υπομονή σας.

I shot the sheriff... or the doctor... or else...

Bob Marley by Enxu Zhou

Ούτε που θυμάμαι πόσες δεκαετίες έχουν περάσει κι αν τελικά θυμηθώ ούτε που πρόκειται να σας το πω αλλά εκείνο που πρέπει να σας πω είναι πως ναι, κάπου εκεί (χρονικά) ήρθε στη ζωή μας η ιδιωτική ραδιοφωνία, συμπέρασμα που βγαίνει αβίαστα γιατί δεν υπάρχει ποτέ περίπτωση η κρατική ραδιοφωνία να είχε εκπομπή εκμάθησης αγγλικής βασισμένη αποκλειστικά σε στίχους τραγουδιών. Και δεν χωράει ουδεμία αμφιβολία περί τούτου, πως δηλαδή επρόκειτο για ιδιωτικό ραδιοφωνικό σταθμό, αν ήθελε το κρατικό ραδιόφωνο να έχει εκμπομπή με μαθήματα αγγλικών θα επέλεγε στίχους το πολύ της πρώιμης εποχής των Beatles.

Στην εκπομπή, η ενθύμηση της οποίας βγήκε στην επιφάνεια τις προάλλες, είχα πέσει εντελώς τυχαία, δεν χρειαζόμουν μαθήματα αγγλικών, μια σχετική fluency στη γλώσσα αυτή την είχα παιδιόθεν, το δε μάθημα, δεύτερο ή τρίτο, πού να θυμάμαι τώρα, ήταν πάνω στους στίχους I shot the sheriff, but I did not shoot the deputy!
Προσπερνώ το γεγονός ότι από αυτό το μάθημα εγώ τελικά κάτι έμαθα, τί σημαίνει η λέξη deputy έμαθα, βλέπετε τότε δεν είχαν εμφανιστεί ακόμη στην ελληνική τηλεόραση οι αμερικανικές σειρές όπου τώρα πια οι πάντες ξέρουμε όλη την ιεραρχική κλίμακα σε όλες τις κρατικές υπηρεσίες των ΗΠΑ.
Κάθισα που λέτε τότε και την άκουσα την εκπομπούλα και ήταν πολύ χαριτωμένη μπορώ να  πω κατί είχε και "παρενθέσεις", εκτός από την απόδοση-μετάφραση των στίχων δηλαδή ανέφερε ανάλυση και ερμηνεία εκφράσεων, κάποια καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις και διάφορες άλλες υποβόσκουσες σημασίες.

Και δώστου να επιμένει ο "καλλιτέχνης" πως δεν σκότωσε τον αναπληρωτή, πως σκότωσε τον σερίφη. Και δώστου ο ραδιοφωνικός καθηγητής να εξηγεί στους μαθητές του την αντιστοιχία ανάμεσα στο Every day the bucket goes to the well, but one day the bottom will drop out και στο πολλές φορές πάει η στάμνα στη βρύση αλλά μια σπάει. Και δώστου να βγάζει στην επιφάνεια "τί θέλει να πει ο ποιητής" όταν αυτός μας λέει Sheriff John Brown always hated me for what I don't know, γιατί ναι μεν μπορεί ο ποιητής να μην ήξερε τον λόγο εμείς όμως, οι μαθητές, θα μαθαίναμε πολύ καλά πως τον μισούσε για το χρώμα ή τη φυλή του. Κάτι για το οποίο θα υπερθεματίζαμε στις μέρες μας με όλα αυτά τα πάμπολλα "περιστατικά" αναίτιας βίας και θανατηφόρων πυροβολισμών από αστυνομικούς απέναντι σε μαύρους πολίτες των ΗΠΑ.

Ήθελα να γράψω, λέει ο Μάρλεϊ, I shot the police αλλά η κυβέρνηση θα έκανε μεγάλο χαμό κι έτσι προτίμησα να πω I shot the sheriff αλλά η ιδέα είναι η ίδια: δικαιοσύνη... που όσο να πεις είναι πιο λάιτ, λέω εγώ...

Το 1992 το "Cop Killer", τραγούδι ενός άλλου καλλιτέχνη, του Ice-T, επικρίθηκε έντονα για τους "ωμούς" ομολογουμένως στίχους του, οι φαν του όμως απάντησαν πως αυτό είναι εντελώς υποκριτικό αφού ουδέποτε ασκήθηκε παρόμοια κριτική στο τραγούδι του Μάρλεϊ παρότι είχε το ίδιο θέμα.

Μάλλον όμως δεν είχε το ίδιο θέμα... γιατί μάλλον ο ποιητής Μπομπ ξεγέλασε ανάμεσα σε άλλους και τον "καθηγητή" των αγγλικών και τελικά δεν σκότωσε ούτε τον σερίφη ούτε τον deputy αλλά σκότωσε τον γιατρό! Ή τουλάχιστον αυτό ήθελε να κάνει...

Το 2012 η Έσθερ Άντερσον, ηθοποιός, φωτογράφος και σκηνοθέτης, κοπέλα του Μάρλεϊ πριν αυτός γίνει διάσημος, υποστήριξε πως ο Μπομπ αντιδρούσε έντονα που εκείνη έπαιρνε αντισυλληπτικά και πως αυτό αφορά το τραγούδι και το επιβεβαιώνουν οι στίχοι Every time that I plant a seed he said, "Kill it before it grows".

Τελικά εκείνο το μάθημα αγγλικών έπιασε τόπο ακόμη και σε μένα, που μια fluency την είχα όπως είπα παραπάνω, αφού όλα αυτά τα θυμάμαι κάθε φορά που ακούω το εν λόγω τραγούδι.

I shot the sheriff, but I did not shoot the deputy
I shot the sheriff, but I did not shoot the deputy 

All around in my home town

They're trying to track me down
They say they want to bring me in guilty
For the killing of a deputy
For the life of a deputy, but I say 

I shot the sheriff, but I swear it was in self-defense

I shot the sheriff, and they say it is a capital offense 

Sheriff John Brown always hated me

For what I don't know
Every time that I plant a seed
He said, "Kill it before it grows"
He said, "Kill it before it grows", I say 

I shot the sheriff, but I swear it was in self-defense

I shot the sheriff, but I swear it was in self-defense 

Freedom came my way one day

And I started out of town
All of a sudden I see sheriff John Brown
Aiming to shoot me down
So I shot, I shot him down, I say

I shot the sheriff, but I did not shoot the deputy
I shot the sheriff, but I did not shoot the deputy
 
Reflexes got the better of me
And what is to be must be
Every day the bucket goes to the well
But one day the bottom will drop out
Yes, one day the bottom will drop out, but I say
 
I shot the sheriff, but I did not shoot the deputy, oh no
I shot the sheriff, but I did not shoot the deputy, oh no

*Πηγή: ο εαυτός μου και η Wikipedia.

(Ευχαριστώ το https://dimartblog.com που φιλοξένησε αυτό το κείμενό μου στη στήλη "Αυτό δεν είναι τραγούδι". Δείτε κι άλλα "τραγούδια που δεν είναι τραγούδια" εδώ.)

Ένας Κολοσσός, ένα Άγαλμα και η Διεθνής...

Street Art στη Μανίλα

Στα τέλη του 19ου αιώνα και στις πρώτες δεκαετίες του 20ου οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, ως προορισμός, υπόσχονταν μια νέα αρχή, απαλλαγμένη από την απολυταρχική καταπίεση, τις θρησκευτικές διώξεις, τις ταξικές διακρίσεις και τη μόνιμη καθημερινότητα της αγροτικής φτώχειας της Κεντρικής, της Ανατολικής και της Νότιας Ευρώπης. 
Αυτοί που μετανάστευαν δεν ήσαν οι πιο φτωχοί, ήσαν εκείνοι που μπορούσαν να πληρώσουν το καθόλου ευκαταφρόνητο για εκείνη την εποχή ποσό εισιτηρίου του πλοίου.
"Δώστε σε εμένα", καλούσαν τις ευρωπαϊκές κοινωνίες οι στίχοι της Emma Lazarus, στη βάση του Αγάλματος της Ελευθερίας, "τις κουρασμένες, τις φτωχές, τις συνωστισμένες μάζες σας, που θέλουν να αναπνεύσουν ελεύθερα". 

The New Colossus

Not like the brazen giant of Greek fame,
With conquering limbs astride from land to land;
Here at our sea-washed, sunset gates shall stand
A mighty woman with a torch, whose flame
Is the imprisoned lightning, and her name
MOTHER OF EXILES. From her beacon-hand
Glows world-wide welcome; her mild eyes command
The air-bridged harbor that twin cities frame.

"Keep, ancient lands, your storied pomp!" cries she
With silent lips. "Give me your tired, your poor,
Your huddled masses yearning to breathe free,
The wretched refuse of your teeming shore.
Send these, the homeless, tempest-tost to me,
I lift my lamp beside the golden door!"

Ανάμεσα στο 1892 και στο 1924 σχεδόν είκοσι εκατομμύρια άνθρωποι ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα αυτό, φτάνοντας στο Έλις Άιλαντ. Η μεγαλύτερη έως τότε πληθυσμιακή κίνηση της νεότερης ιστορίας αποδείκνυε έμπρακτα την ελκτική δύναμη της αμερικανικής πρόσκλησης. Οι αχανείς εκτάσεις, η απουσία εστεμμένων, η κατοχυρωμένη ανεξιθρησκία, και κυρίως η προοπτική της ατομικής ευημερίας καθιστούσαν στις ΗΠΑ συνώνυμες με τις απεριόριστες δυνατότητες του μέλλοντος.
...
Τίποτα, ίσως, δεν συμπυκνώνει καλύτερα την ανάγκη να συνδεθεί η ιστορία της μετανάστευσης με την ιστορία των ριζοσπαστικών κινημάτων από τις παραλληλίες ανάμεσα στο σονέτο της Emma Lazarus Ο Νέος Κολοσσός και στην αμερικανική μετάφραση της Διεθνούς. Το πρώτο γράφτηκε το 1883 και βρίσκεται, από το 1903, εντοιχισμένο στη βάση του Αγάλματος της Ελευθερίας. Από τους παραπάνω στίχους, από εκεί προερχόταν η πρόσκληση των Ηνωμένων Πολιτειών σε εκείνους "που θέλουν να αναπνεύσουν ελεύθερα". Στον επόμενο στίχο, η πρόσκληση γινόταν πιο συγκεκριμένη: "Δώστε σ' εμένα [...] τους κολασμένους" (the wretched).

Ο γεωγραφικός Νέος Κόσμος υποδεχόταν τους καταφρονεμένους του χτες, τους "κολασμένους", παρέχοντάς τους τη διαβεβαίωση ότι το μέλλον τους ανήκε. Την ίδια εποχή, το 1902, ένας σοσιαλιστικός εκδοτικός οίκος στο Σικάγο κυκλοφόρησε μια συλλογή με εργατικά και επαναστατικά τραγούδια*. Η επιτομή περιείχε στίχους και μελωδίες από τη Δυτική Ευρώπη. "Εμείς οι Αμερικανοί σοσιαλιστές μόλις τώρα έχουμε αρχίσει να τραγουδάμε", διευκρίνιζε η εισαγωγή, προκειμένου να εξηγήσει την ανάγκη προσαρμογής των ευρωπαϊκών στίχων στις αμερικανικές πραγματικότητες. Εκεί, ανάμεσα στην Κόκκινη Σημαία και τη Μασσαλιώτιδα, εμφανίζεται η πρώτη αμερικανική εκδοσή της Διεθνούς.

The international    (αρχική εκδοχή)

Arise ye workers from your slumbers
Arise ye prisoners of want
For reason in revolt now thunders
And at last ends the age of cant.
Away with all your superstitions
Servile masses arise, arise
We’ll change henceforth the old tradition
And spurn the dust to win the prize.

Refrain:
So comrades, come rally
And the last fight let us face
The Internationale unites the human race.
...


Ο εκδότης και επιμελητής Charles H. Kerr επέλεξε να στηριχτεί στο γαλλικό πρωτότυπο, παραμερίζοντας την υπάρχουσα βρετανική εκδοχή. Στον πρώτο λοιπόν στίχο, όταν η Διεθνής προσκαλεί τους παραγωγούς του πλούτου να ξεσηκωθούν, με έπαθλο το ισόβιο βασίλειο της ισότητας και της ελευθερίας, ο Kerr διάλεξε προσεκτικά τις λέξεις: A-rise ye wretched of the Earth (Εμπρός της Γης οι κολασμένοι).

The international    (αρχική βρετανική εκδοχή)

Arise ye pris’ners of starvation
Arise ye wretched of the earth
For justice thunders condemnation
A better world’s in birth!
No more tradition’s chains shall bind us
Arise, ye slaves, no more in thrall;
The earth shall rise on new foundations
We have been naught we shall be all.

Refrain:
’Tis the final conflict
Let each stand in his place
The International Union
Shall be the human race.
...

(Γαλλικό πρωτότυπο)

Debout! les damnés de la terre
Debout! les forçats de la faim
La raison tonne en son cratère,
C’est l’éruption de la fin.
Du passé faisons table rase
Foule esclave, debout! debout!
Le monde va changer de base
Nous ne sommes rien, soyons tout!

Refrain
C’est la lutte finale
Groupons-nous et demain
L’Internationale
Sera le genre humain. 


Παρατηρώντας προσεκτικά διακρίνουμε την εμφάνιση της σχετικά σπάνιας λέξης "wretched", δηλαδή των "κολασμένων", στους στίχους του Νέου Κολοσσού και της Διεθνούς. Οι "κολασμένοι", δηλαδή εκείνοι που είχαν υποφέρει σιωπηλά για δεκαετίες, περιγράφονται και στα δύο ποιήματα ως το υποκείμενο που διαθέτει - είτε το γνωρίζει είτε όχι - την αναζωογονητική δύναμη η οποία είναι ικανή να μετασχηματίσει ριζικά τους όρους της καθημερινότητάς του και να αναμορφώσει την κοινωνία στο σύνολό της.

(Η Διεθνής είναι επαναστατικό διεθνιστικό τραγούδι. Είναι ο ύμνος του παγκόσμιου κομμουνιστικού και εργατικού κινήματος. Η μουσική της Διεθνούς έχει γραφτεί από τον Πιερ Ντε Γκεϋτέρ (Pierre De Geyter) και οι αρχικοί στίχοι, στα Γαλλικά, από τον Eugène Pottier. Οι στίχοι της έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες του κόσμου. Χρησιμοποιήθηκε και ως εθνικός ύμνος της Σοβιετικής Ένωσης από το 1922 μέχρι το 1944). 

* Socialist Songs with Music, Charles H. Kerr & Co, Σικάγο, 1902.


Πηγή και αφορμή για τα παραπάνω: η Κόκκινη Αμερική του Κωστή Καρπόζηλου, η Wikipedia και ο εαυτός μου.

Όσο για το τί υπόσχονται και τί αντιπροσωπεύουν σήμερα οι ΗΠΑ όλοι πλέον γνωρίζουμε πως... και τα λοιπά... και τα λοιπά...
Όσο για την Ευρώπη μας που "έδωσε" εκατομμύρια από τα κολασμένα παιδιά της κι αυτή δεν πάει πίσω σε αυτά τα λοιπά... και τα λοιπά... και τα λοιπά...