Παρασκευή, 13 Ιουλίου 2018

I shot the sheriff... or the doctor... or else...

Bob Marley by Enxu Zhou
Ούτε που θυμάμαι πόσες δεκαετίες έχουν περάσει κι αν τελικά θυμηθώ ούτε που πρόκειται να σας το πω αλλά εκείνο που πρέπει να σας πω είναι πως ναι, κάπου εκεί (χρονικά) ήρθε στη ζωή μας η ιδιωτική ραδιοφωνία, συμπέρασμα που βγαίνει αβίαστα γιατί δεν υπάρχει ποτέ περίπτωση η κρατική ραδιοφωνία να είχε εκπομπή εκμάθησης αγγλικής βασισμένη αποκλειστικά σε στίχους τραγουδιών. Και δεν χωράει ουδεμία αμφιβολία περί τούτου, πως δηλαδή επρόκειτο για ιδιωτικό ραδιοφωνικό σταθμό, αν ήθελε το κρατικό ραδιόφωνο να έχει εκμπομπή με μαθήματα αγγλικών θα επέλεγε στίχους το πολύ της πρώιμης εποχής των Beatles.

Στην εκπομπή, η ενθύμηση της οποίας βγήκε στην επιφάνεια τις προάλλες, είχα πέσει εντελώς τυχαία, δεν χρειαζόμουν μαθήματα αγγλικών, μια σχετική fluency στη γλώσσα αυτή την είχα παιδιόθεν, το δε μάθημα, δεύτερο ή τρίτο, πού να θυμάμαι τώρα, ήταν πάνω στους στίχους I shot the sheriff, but I did not shoot the deputy!
Προσπερνώ το γεγονός ότι από αυτό το μάθημα εγώ τελικά κάτι έμαθα, τί σημαίνει η λέξη deputy έμαθα, βλέπετε τότε δεν είχαν εμφανιστεί ακόμη στην ελληνική τηλεόραση οι αμερικανικές σειρές όπου τώρα πια οι πάντες ξέρουμε όλη την ιεραρχική κλίμακα σε όλες τις κρατικές υπηρεσίες των ΗΠΑ.
Κάθισα που λέτε τότε και την άκουσα την εκπομπούλα και ήταν πολύ χαριτωμένη μπορώ να  πω κατί είχε και "παρενθέσεις", εκτός από την απόδοση-μετάφραση των στίχων δηλαδή ανέφερε ανάλυση και ερμηνεία εκφράσεων, κάποια καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις και διάφορες άλλες υποβόσκουσες σημασίες.

Και δώστου να επιμένει ο "καλλιτέχνης" πως δεν σκότωσε τον αναπληρωτή, πως σκότωσε τον σερίφη. Και δώστου ο ραδιοφωνικός καθηγητής να εξηγεί στους μαθητές του την αντιστοιχία ανάμεσα στο Every day the bucket goes to the well, but one day the bottom will drop out και στο πολλές φορές πάει η στάμνα στη βρύση αλλά μια σπάει. Και δώστου να βγάζει στην επιφάνεια "τί θέλει να πει ο ποιητής" όταν αυτός μας λέει Sheriff John Brown always hated me for what I don't know, γιατί ναι μεν μπορεί ο ποιητής να μην ήξερε τον λόγο εμείς όμως, οι μαθητές, θα μαθαίναμε πολύ καλά πως τον μισούσε για το χρώμα ή τη φυλή του. Κάτι για το οποίο θα υπερθεματίζαμε στις μέρες μας με όλα αυτά τα πάμπολλα "περιστατικά" αναίτιας βίας και θανατηφόρων πυροβολισμών από αστυνομικούς απέναντι σε μαύρους πολίτες των ΗΠΑ.

Ήθελα να γράψω, λέει ο Μάρλεϊ, I shot the police αλλά η κυβέρνηση θα έκανε μεγάλο χαμό κι έτσι προτίμησα να πω I shot the sheriff αλλά η ιδέα είναι η ίδια: δικαιοσύνη... που όσο να πεις είναι πιο λάιτ, λέω εγώ...

Το 1992 το "Cop Killer", τραγούδι ενός άλλου καλλιτέχνη, του Ice-T, επικρίθηκε έντονα για τους "ωμούς" ομολογουμένως στίχους του, οι φαν του όμως απάντησαν πως αυτό είναι εντελώς υποκριτικό αφού ουδέποτε ασκήθηκε παρόμοια κριτική στο τραγούδι του Μάρλεϊ παρότι είχε το ίδιο θέμα.

Μάλλον όμως δεν είχε το ίδιο θέμα... γιατί μάλλον ο ποιητής Μπομπ ξεγέλασε ανάμεσα σε άλλους και τον "καθηγητή" των αγγλικών και τελικά δεν σκότωσε ούτε τον σερίφη ούτε τον deputy αλλά σκότωσε τον γιατρό! Ή τουλάχιστον αυτό ήθελε να κάνει...

Το 2012 η Έσθερ Άντερσον, ηθοποιός, φωτογράφος και σκηνοθέτης, κοπέλα του Μάρλεϊ πριν αυτός γίνει διάσημος, υποστήριξε πως ο Μπομπ αντιδρούσε έντονα που εκείνη έπαιρνε αντισυλληπτικά και πως αυτό αφορά το τραγούδι και το επιβεβαιώνουν οι στίχοι Every time that I plant a seed he said, "Kill it before it grows".

Τελικά εκείνο το μάθημα αγγλικών έπιασε τόπο ακόμη και σε μένα, που μια fluency την είχα όπως είπα παραπάνω, αφού όλα αυτά τα θυμάμαι κάθε φορά που ακούω το εν λόγω τραγούδι.

I shot the sheriff, but I did not shoot the deputy
I shot the sheriff, but I did not shoot the deputy
 

All around in my home town
They're trying to track me down
They say they want to bring me in guilty
For the killing of a deputy
For the life of a deputy, but I say
 

I shot the sheriff, but I swear it was in self-defense
I shot the sheriff, and they say it is a capital offense 

Sheriff John Brown always hated me
For what I don't know
Every time that I plant a seed
He said, "Kill it before it grows"
He said, "Kill it before it grows", I say
 

I shot the sheriff, but I swear it was in self-defense
I shot the sheriff, but I swear it was in self-defense 

Freedom came my way one day
And I started out of town
All of a sudden I see sheriff John Brown
Aiming to shoot me down
So I shot, I shot him down, I say

I shot the sheriff, but I did not shoot the deputy
I shot the sheriff, but I did not shoot the deputy

 

Reflexes got the better of me
And what is to be must be
Every day the bucket goes to the well
But one day the bottom will drop out
Yes, one day the bottom will drop out, but I say
 

I shot the sheriff, but I did not shoot the deputy, oh no
I shot the sheriff, but I did not shoot the deputy, oh no


*Πηγή: ο εαυτός μου και η Wikipedia.








(Ευχαριστώ το https://dimartblog.com που φιλοξένησε αυτό το κείμενό μου στη στήλη "Αυτό δεν είναι τραγούδι". Δείτε κι άλλα "τραγούδια που δεν είναι τραγούδια" εδώ.)

Παρασκευή, 6 Ιουλίου 2018

Ένας Κολοσσός, ένα Άγαλμα και η Διεθνής...

Street Art στη Μανίλα
Στα τέλη του 19ου αιώνα και στις πρώτες δεκαετίες του 20ου οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, ως προορισμός, υπόσχονταν μια νέα αρχή, απαλλαγμένη από την απολυταρχική καταπίεση, τις θρησκευτικές διώξεις, τις ταξικές διακρίσεις και τη μόνιμη καθημερινότητα της αγροτικής φτώχειας της Κεντρικής, της Ανατολικής και της Νότιας Ευρώπης. 
Αυτοί που μετανάστευαν δεν ήσαν οι πιο φτωχοί, ήσαν εκείνοι που μπορούσαν να πληρώσουν το καθόλου ευκαταφρόνητο για εκείνη την εποχή ποσό εισιτηρίου του πλοίου.
"Δώστε σε εμένα", καλούσαν τις ευρωπαϊκές κοινωνίες οι στίχοι της Emma Lazarus, στη βάση του Αγάλματος της Ελευθερίας, "τις κουρασμένες, τις φτωχές, τις συνωστισμένες μάζες σας, που θέλουν να αναπνεύσουν ελεύθερα"

The New Colossus

Not like the brazen giant of Greek fame,
With conquering limbs astride from land to land;
Here at our sea-washed, sunset gates shall stand
A mighty woman with a torch, whose flame
Is the imprisoned lightning, and her name
MOTHER OF EXILES. From her beacon-hand
Glows world-wide welcome; her mild eyes command
The air-bridged harbor that twin cities frame.

"Keep, ancient lands, your storied pomp!" cries she
With silent lips. "Give me your tired, your poor,
Your huddled masses yearning to breathe free,

The wretched refuse of your teeming shore.
Send these, the homeless, tempest-tost to me,
I lift my lamp beside the golden door!"


Ανάμεσα στο 1892 και στο 1924 σχεδόν είκοσι εκατομμύρια άνθρωποι ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα αυτό, φτάνοντας στο Έλις Άιλαντ. Η μεγαλύτερη έως τότε πληθυσμιακή κίνηση της νεότερης ιστορίας αποδείκνυε έμπρακτα την ελκτική δύναμη της αμερικανικής πρόσκλησης. Οι αχανείς εκτάσεις, η απουσία εστεμμένων, η κατοχυρωμένη ανεξιθρησκία, και κυρίως η προοπτική της ατομικής ευημερίας καθιστούσαν στις ΗΠΑ συνώνυμες με τις απεριόριστες δυνατότητες του μέλλοντος.
...
Τίποτα, ίσως, δεν συμπυκνώνει καλύτερα την ανάγκη να συνδεθεί η ιστορία της μετανάστευσης με την ιστορία των ριζοσπαστικών κινημάτων από τις παραλληλίες ανάμεσα στο σονέτο της Emma Lazarus Ο Νέος Κολοσσός και στην αμερικανική μετάφραση της Διεθνούς. Το πρώτο γράφτηκε το 1883 και βρίσκεται, από το 1903, εντοιχισμένο στη βάση του Αγάλματος της Ελευθερίας. Από τους παραπάνω στίχους, από εκεί προερχόταν η πρόσκληση των Ηνωμένων Πολιτειών σε εκείνους "που θέλουν να αναπνεύσουν ελεύθερα". Στον επόμενο στίχο, η πρόσκληση γινόταν πιο συγκεκριμένη: "Δώστε σ' εμένα [...] τους κολασμένους" (the wretched).

Ο γεωγραφικός Νέος Κόσμος υποδεχόταν τους καταφρονεμένους του χτες, τους "κολασμένους", παρέχοντάς τους τη διαβεβαίωση ότι το μέλλον τους ανήκε. Την ίδια εποχή, το 1902, ένας σοσιαλιστικός εκδοτικός οίκος στο Σικάγο κυκλοφόρησε μια συλλογή με εργατικά και επαναστατικά τραγούδια*. Η επιτομή περιείχε στίχους και μελωδίες από τη Δυτική Ευρώπη. "Εμείς οι Αμερικανοί σοσιαλιστές μόλις τώρα έχουμε αρχίσει να τραγουδάμε", διευκρίνιζε η εισαγωγή, προκειμένου να εξηγήσει την ανάγκη προσαρμογής των ευρωπαϊκών στίχων στις αμερικανικές πραγματικότητες. Εκεί, ανάμεσα στην Κόκκινη Σημαία και τη Μασσαλιώτιδα, εμφανίζεται η πρώτη αμερικανική εκδοσή της Διεθνούς.

The international    (αρχική εκδοχή)

Arise ye workers from your slumbers
Arise ye prisoners of want
For reason in revolt now thunders
And at last ends the age of cant.
Away with all your superstitions
Servile masses arise, arise
We’ll change henceforth the old tradition
And spurn the dust to win the prize.

Refrain:
So comrades, come rally
And the last fight let us face
The Internationale unites the human race.

...


Ο εκδότης και επιμελητής Charles H. Kerr επέλεξε να στηριχτεί στο γαλλικό πρωτότυπο, παραμερίζοντας την υπάρχουσα βρετανική εκδοχή. Στον πρώτο λοιπόν στίχο, όταν η Διεθνής προσκαλεί τους παραγωγούς του πλούτου να ξεσηκωθούν, με έπαθλο το ισόβιο βασίλειο της ισότητας και της ελευθερίας, ο Kerr διάλεξε προσεκτικά τις λέξεις: A-rise ye wretched of the Earth (Εμπρός της Γης οι κολασμένοι).

The international    (αρχική βρετανική εκδοχή)

Arise ye pris’ners of starvation
Arise ye wretched of the earth
For justice thunders condemnation
A better world’s in birth!
No more tradition’s chains shall bind us
Arise, ye slaves, no more in thrall;
The earth shall rise on new foundations
We have been naught we shall be all.

Refrain:
’Tis the final conflict
Let each stand in his place
The International Union
Shall be the human race.

...

(Γαλλικό πρωτότυπο)

Debout! les damnés de la terre
Debout! les forçats de la faim
La raison tonne en son cratère,
C’est l’éruption de la fin.
Du passé faisons table rase
Foule esclave, debout! debout!
Le monde va changer de base
Nous ne sommes rien, soyons tout!

Refrain
C’est la lutte finale
Groupons-nous et demain
L’Internationale
Sera le genre humain. 



Παρατηρώντας προσεκτικά διακρίνουμε την εμφάνιση της σχετικά σπάνιας λέξης "wretched", δηλαδή των "κολασμένων", στους στίχους του Νέου Κολοσσού και της Διεθνούς. Οι "κολασμένοι", δηλαδή εκείνοι που είχαν υποφέρει σιωπηλά για δεκαετίες, περιγράφονται και στα δύο ποιήματα ως το υποκείμενο που διαθέτει - είτε το γνωρίζει είτε όχι - την αναζωογονητική δύναμη η οποία είναι ικανή να μετασχηματίσει ριζικά τους όρους της καθημερινότητάς του και να αναμορφώσει την κοινωνία στο σύνολό της.

(Η Διεθνής είναι επαναστατικό διεθνιστικό τραγούδι. Είναι ο ύμνος του παγκόσμιου κομμουνιστικού και εργατικού κινήματος. Η μουσική της Διεθνούς έχει γραφτεί από τον Πιερ Ντε Γκεϋτέρ (Pierre De Geyter) και οι αρχικοί στίχοι, στα Γαλλικά, από τον Eugène Pottier. Οι στίχοι της έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες του κόσμου. Χρησιμοποιήθηκε και ως εθνικός ύμνος της Σοβιετικής Ένωσης από το 1922 μέχρι το 1944). 

* Socialist Songs with Music, Charles H. Kerr & Co, Σικάγο, 1902.


Πηγή και αφορμή για τα παραπάνω: η Κόκκινη Αμερική του Κωστή Καρπόζηλου, η Wikipedia και ο εαυτός μου.

Όσο για το τί υπόσχονται και τί αντιπροσωπεύουν σήμερα οι ΗΠΑ όλοι πλέον γνωρίζουμε πως... και τα λοιπά... και τα λοιπά...
Όσο για την Ευρώπη μας που "έδωσε" εκατομμύρια από τα κολασμένα παιδιά της κι αυτή δεν πάει πίσω σε αυτά τα λοιπά... και τα λοιπά... και τα λοιπά...



Πέμπτη, 28 Ιουνίου 2018

ΒΑΡύτης...

Piet Mondrian: «Σύνθεση με κόκκινο, κίτρινο, μπλε και μαύρο», 1921

Στην αρχή έβλεπα τον διαιτητή να κάνει τετραγωνισμένα σχήματα στον αέρα.
Πάει το 'χασε αυτός σκέφτηκα, έχει λαλήσει, σκέφτηκα.
Μετά είδα έναν προπονητή να κάνει το ίδιο.
Ουπς! τί έχουμε εδώ, αναρωτήθηκα, νέος τρόπος επικοινωνίας είναι αυτός, αναρωτήθηκα ξανά.
Ή μήπως κρύβεται ο Μοντριάν μέσα τους; 
(Ναι, θα μου πείτε, ολημερίς κι ολονυχτίς τους κυβιστές έχουν στο μυαλό τους οι διαιτητές και οι προπονητές).
Κι όταν είδα παίκτες να κάνουν το ίδιο, (που ως γνωστόν είναι εξαιρετικά φιλότεχνοι και κουλτουριάρηδες) εντάξει εκεί τα 'παιξα... Τί μας κρύβουν, ρώτησα.

Μετά είδα έναν διαιτητή να φεύγει.
Τί έγινε ρε παιδιά, ο διαιτητής το 'σκασε;
Καλή φάση που πάει να δει τον αγώνα από την τηλεόραση. 
Πλάκα έχει.
Οκέι, στο προηγούμενο μουντιάλ η κόκα έρρεε άφθονη στα πόδια των παικτών - τώρα ρέει άφθονη μόνο στις κερκίδες των επισήμων - κι ο διαιτητής τρελάθηκε και μας πουλάει τρέλα (αφού του περισσεύει)...

Έτσι λοιπόν, από τη μία η περιέργεια για τα νέα ήθη στα γήπεδα, από την άλλη που το ΒΑΡ (VAR) ήρθε μάλλον για να μείνει έβγαλα (προσωρινά) από τη ζωή μου το σαξές στόρυ "μια συμφωνία, μια γραβάτα και μια έξοδος" κι έβαλα το ποδόσφαιρο. Ξανά.

Ναι, τ' ομολογώ, είχα νοιώσει μια ακατανίκητη επιθυμία να δω το μουντιάλ της Ρωσίας, μπορεί να φταίει που ξύπνησε μέσα μου το ...τέρας ή που κοιμήθηκε η συνείδησή μου, δεν ξέρω, δεν έχω αποφασίσει ακόμη.
Μου 'πεσε όμως λίγο βαρύ να το πω; Λίγο μπερδικουλέξ να το πω; Λίγο που φαινόταν πως κουλουβαχότερα δεν γίνεται να το πω; Ή να το πω ότι απλώς είχα καιρό να δω κι απ' ό,τι φαίνεται το ποδόσφαιρο δεν είναι σαν το ποδήλατο που δεν ξεχνιέται αλλά είναι σαν την ξένη γλώσσα που "άμα την αφήσεις, σ' αφήνει" κι αυτή...
Εντάξει, καλή ήμουν, τα πέναλτι τα πετύχαινα (πριν τον διαιτητή πάντα αλλά άμα σε κάθε στριμωκουλέξ φάση έλεγα πέναλτι-πέναλτι-πέναλτι-πέναλτι... ε κάποια στιγμή δε θα 'ταν πέναλτι;) και συνήθως, καλού κακού, συχνά πυκνά πέταγα κι ένα "οφσάιτ" ασχέτως ...παιδειάς, μία στις δύο έπεφτα μέσα... ένα προβληματάκι είχα με τα κόρνερ και τα πλάγια άουτ αλλά με τόσα άλλα προβλήματα τριγύρω δεν του 'δινα και πολλή σημασία, ούτε μ' ενδιέφερε ιδιαίτερα να το λύσω, δε θα γινόμουν δα και διαιτητής... 
Ωστόσο επειδή κάποια νευράκια τα 'σπαγα μια μέρα πήρα δώρο κάτι τυπωμένες Α4 που πάνω πάνω έγραφαν "Κανόνες ποδοσφαίρου και κανόνες διαιτησίας". 
Και καλά οι κανόνες ποδοσφαίρου αλλά οι κανόνες διαιτησίας; Μάθε τέχνη κι άστηνε; 
Ρε σεις εγώ για να τρέξω πρέπει να με κυνηγάει η εφορία, το ΤΕΒΕ και η αντιτρομοκρατική μαζί, με προτεραιότητα κινδύνου στην εφορία. 
Βεβαίως η απάντηση ήτο δεν χρωστάς οπότε διάβαζε.
 
Φέτος λοιπόν είχα έντονους προβληματισμούς να μουντιαλιστώ, να μοντριανιστώ... ή ν' αποθάνω.
Κι επειδή μάλλον δεν έχει έρθει η ώρα μου για το τελευταίο προτίμησα το πρώτο και ουπς!!! πήρα μπόνους και το δεύτερο... 
Κι έτσι και μουντιαλίζομαι και μοντριανίζομαι και varιανίζομαι. Πλάκα έχει.

Αλλά ρε παιδγιά, διαιτητές μου, βγάλτε και κανά συμπέρασμα μόνοι σας, δεν φτάνουν οι ζορικέξ φάσεις και τα ατυχήματα, δεν φτάνουν τα θέατρα, δεν φτάνουν οι καθυστερήσεις κάθε είδους τώρα έχουμε κι εσάς να σπάτε τον ρυθμό του παιχνιδιού; Δεν έχει πλάκα.
 
(Απορία βλακός: O χρόνος που τρώει ο διαιτητής να τρέχει στο VAR μετράει στις καθυστερήσεις του αγώνα ή του κρατάνε από τον μισθό του;)

[Ο Πητ (Πίιτ) Μοντριάν (Piet Mondrian, πραγματικό όνομα Pieter Cornelis Mondriaan, 7 Μαρτίου 1872 – 1 Φεβρουαρίου 1944) ήταν Ολλανδός ζωγράφος, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μοντέρνας τέχνης και συνιδρυτής του κινήματος του νεοπλαστικισμού (ή κίνημα De Stijl) μαζί με τον Theo van Doesburg. Θεωρείται από τους πλέον επιδραστικούς ζωγράφους του 20ου αιώνα.

(Πηγή η Wikipedia και ο εαυτός μου)]