Δευτέρα, 25 Σεπτεμβρίου 2017

Τον ήπιαμε και σήμερα...

Καλλιτέχνης: Jeff Bartles
Δευτέρα σήμερα κι η μέρα ξεκίνησε με την αφεντιά μου να παραπαίει ανάμεσα σε ρόλους μη μπορώντας όμως να αποφασίσει ποιόν να ενδυθεί, να "παίξει" ως δημιουργός αμφιβολιών, ως προπέτασμα αδιαφορίας, ως εκλογικός αναλυτής ή ως μπλόγκερ της συμφοράς;
Προτίμησα το τελευταίο ή μάλλον αυτό με προτίμησε αφού ο μόνος ρόλος που τον τελευταίο καιρό μου ταιριάζει γάντι είναι η αναποφασιστικότητα ανάμεσα στο λέγω και στο μη λέγω μιάς και ζητήματα τύπου είναι και μη είναι έχουν προ πολλού απαντηθεί μέσα μου: "είναι" επειδή θέλοντας και μη γεννήθηκα, "μη είναι" όταν με το καλό εγκαταλείψω τον μάταιο τούτο κόσμο και που αυτή η κατάσταση ελπίζω ν' αργήσει πολύ ακόμα.
Προς το παρόν, σε κατάσταση "διαρκώ" ανάμεσα στα δύο αυτά στάδια σκέφτομαι: "τον ήπιαμε και σήμερα".

Γερμανικές εκλογές χθες και το ακροδεξιό (για να το πω ευγενικά) AFD είναι τρίτο κόμμα στη γερμανική βουλή, δηλαδή ο γερμανικός λαός, πολύ πιο συγκροτημένος, λέγεται, από τους παρορμητικούς κι επιπόλαιους νότιους, πολύ πιο οργανωμένος και πειθαρχημένος, λέγεται και αυτό, από τους τεμπέληδες κι έξω καρδιά νότιους και κυρίως βαλκάνιους, κι ενώ απολαμβάνει, μόνος αυτός ο εκλεκτός, τα αγαθά της κρίσης των άλλων, βιώνει μόνος αυτός ο εκλεκτός την κρίση που είναι ευκαιρία, αποφάσισε αυτός πρώτος και σοβαρός να βάλει στη γερμανική βουλή τη "σοβαρή Χρυσή Αυγή του".
Δεν είχε να επιλέξει ανάμεσα σε δύο κόμματα με διαφορετικές ιδεολογίες ή/και διαφορετικές επιλογές διαχείρισης έστω αυτού του κοινωνικοοικονομικού συστήματος αλλά είχε να διαλέξει ανάμεσα σε αυτούς που συνασπισμένοι κυβερνούσαν ως τώρα σε πλήρη σύμπνοια και αγαστή συνεργασία κι ανάμεσα σε ...άλλους.
Δεξιοί και κεντροαριστεροί ένα και το αυτό. Σα να λέμε όπως όταν εγώ ρωτούσα πείτε μου έναν λόγο, έναν, να ψηφίσω ΠΑΣΟΚ κι όχι ΝΔ. Όχι δηλαδή πως επρόκειτο ποτέ να επιλέξω ανάμεσα στα δύο αυτά κόμματα, ο λόγος όμως που δεν είναι στις προτιμήσεις μου τα κόμματα αυτά είναι άλλος, δεν είναι της παρούσης να το εξηγήσω και δεν αφορά κανέναν.
Εκείνο όμως που είναι της παρούσης και αφορά όλους μας είναι η συνειδητοποίηση από όλο και μεγαλύτερο τμήμα των πολιτών εν γένει πως ανάμεσα στις δύο αυτές κατηγορίες πολιτικών (γιατί περί αυτού πρόκειται) οι διαφορές είναι τόσες όσες ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που θέλουν να πάνε σινεμά αλλά ο ένας θέλει Τζέημς Μποντ κι ο άλλος Τζέισον Μπουρν.

Φυλλορροεί η "σοσιαλδημοκρατία", δεν έχει τίποτε νέο να πει, τίποτε άλλο να κάνει.
Περιχαρακώνεται η "αριστερά", δεν εμπνέει εμπιστοσύνη ως προς τις ικανότητές της να κυβερνήσει έναν τόπο κι ακόμη χειρότερο - μετά τα δικά μας παθήματα/παραδείγματα προς αποφυγήν για όλους τους ευρωπαίους - είναι πως η "ανάθεση προσπάθειας διακυβέρνησης σε κάποιο κόμμα που πλασάρεται ως αριστερό" δεν θεωρείται πλέον τίποτε περισσότερο από "χάσιμο χρόνου" στην καλύτερη περίπτωση, στην αμέσως χειρότερη "επιστροφή στο παρελθόν" και στην ακόμη χειρότερη "βουτιά στο κενό".
Οπότε κάθε κατεργάρης στον πάγκο του. Οι παραδοσιακοί δεξιοί με το κόμμα της Άνγκελα-Δωροθέα αλλά ο ακροδεξιός συρφετός που μέχρι τώρα την ψήφιζε της είπε "φτάνει" θα πορευτούμε μόνοι μας.
Τώρα τί είδους πορεία σκέφτονται να χαράξουν δεν είναι και πολύ δύσκολο να το φανταστεί κανείς.

Εκείνο όμως που επιβάλλεται να φανταστεί κανείς είναι πως ο φασισμός, όποιον μανδύα κι αν ενδυθεί, καραδοκεί. Δεν είναι θέμα φτώχειας, οι γερμανοί δεν είναι φτωχοί, δεν είναι θέμα ανεργίας, η Γερμανία έχει ελάχιστη ανεργία, δεν είναι θέμα "έρχονται οι ξένοι και μας παίρνουν τις δουλειές", οι ξένοι στη Γερμανία συμμετέχουν σε κάθε σύνταξη που μπαίνει σε κάθε σπίτι, δεν είναι θέμα "άλλης κουλτούρας", οι φασίστες δεν έχουν κουλτούρα. Οι φασίστες το μόνο που θέλουν είναι "ζωτικό χώρο" να απλώσουν τη "μπουγάδα" τους, να είναι μόνοι αυτοί και ουδείς άλλος, πρώτοι των πρώτων ακόμη κι όταν δεν υπάρχουν δεύτεροι. Να είναι "ανώτεροι" ακόμη κι όταν δεν υπάρχουν "κατώτεροι". Να έχουν εξουσία χωρίς να υπάρχει ουσιαστικός λόγος να την έχουν μόνο αυτοί. Βαβαίως, η προς το παρόν κυρίαρχη ιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού χρησιμοποιεί τον φασισμό και την άνοδο των φασιστικών/ακροδεξιών κομμάτων σαν εργαλεία δικής της ισχύος και παραμονής στη θέση της κι ας παριστάνει πως "ανησυχεί".

Ήδη η Μέρκελ, αμέσως μετά τη νίκη της, μίλησε για την "παράνομη μετανάστευση" ενώ δεν υπήρχε κανένας φανερός τουλάχιστον λόγος να το κάνει εκείνη τη στιγμή. Η Μέρκελ σήκωσε τα μανίκια κι έπιασε δουλειά την ίδια στιγμή της εκλογής της. Κι η δουλειά της τώρα είναι να φέρει ξανά στους κόλπους του κόμματός της κάθε ακροδεξιό, φασιστικό καθίκι που της χάλασε έστω και λιγουλάκι τη σούπα.
Η Μέρκελ δεν είναι χαζή, δεν θα συνεργαστεί μαζί τους, έχει δεκανίκια γι' αυτό και λίγο προτού κοιμηθεί χθες θα την άκουγε κάποιος να λέει: Wir haben immer Jamaica.*

* Παράφραση της παγίγνωστης πλέον φράσης "We will always have Paris" από την ταινία "Καζαμπλάνκα".






Τετάρτη, 20 Σεπτεμβρίου 2017

No Land for the Poor

Το γκράφιτι βρίσκεται στα Εξάρχεια, Εμμ. Μπενάκη και Αραχώβης. Λέγεται No land for the Poor και δημιουργός του είναι ο Wild Drawing γεννημένος στο Μπαλί της Ινδονησίας.

Τα τελευταία 10 σχεδόν χρόνια που όλοι βιώνουμε αλλά δεν βασανιζόμαστε όλοι το ίδιο έχουν αλλάξει πολλά στην κοινωνία μας.
Νέοι έχουν φύγει στο εξωτερικό χωρίς αυτό, για μένα τουλάχιστον, να αποτελεί καμία "φρίκη". Αυτό γινόταν πάντα κι αυτό θα εξακολουθεί να γίνεται, "κυλιόμενα", περνώντας από διάφορες χώρες δηλαδή. Μια χώρα υποδοχής μεταναστών κάποτε, μετατρέπεται σε χώρα αποστολής μεταναστών σε άλλες χώρες.
Άνθρωποι μέσης ηλικίας, λίγο προτού συνταξιοδοτηθούν, χάνουν τη δουλειά τους και κάθε προοπτική να βρουν μια νέα.
Και άνθρωποι που πρόλαβαν και συνταξιοδοτήθηκαν, είτε εισπράττουν σύνταξη είτε την περιμένουν, καλούνται να ζήσουν ή με πενιχρό εισόδημα ή με ούτε καν αυτό.
Οικογένειες χάνουν τα σπίτια τους και άλλες θα τα χάσουν σύντομα.
Περιουσιακά στοιχεία εξανεμίσθηκαν στη δίνη της υπερχρέωσης.
Ακίνητα πουλήθηκαν προκειμένου να εξοφληθούν χρέη προς τις τράπεζες, τα ταμεία, το δημόσιο. Οι ιδιοκτήτες τους ανήκουν στους ..."τυχερούς" γιατί μάλλον μπόρεσαν να εισπράξουν ένα τίμημα που να τους επιτρέπει να απαλλαγούν εν μέρει από τις υποχρεώσεις τους.
Οικογένειες δεν έχουν τα απαραίτητα, δεν έχουν ρεύμα στο σπίτι τους για πολύ καιρό και τα παιδιά τους δεν έχουν το ελάχιστο αυτονόητο, ένα πιάτο φαγητό.
Άνθρωποι μένουν άστεγοι χωρίς καμία προοπτική για μια αξιοπρεπέστερη διαβίωσή τους με στέγη και τροφή που να μην στηρίζεται στην καλοσύνη των περαστικών.


Περιγράφω μια ζοφερή πραγματικότητα για πάρα πολλούς ανθρώπους.
Δεν εντυπωσιάζομαι από αυτήν - όσο κι αν με εξοργίζει - καθώς έχω πλήρη επίγνωση (κι ας παριστάνω πως δεν σκαμπάζω) πως αυτή η πραγματικότητα είναι εντελώς "φυσιολογική" μέσα στα πλαίσια του οικονομικοπολιτικού συστήματος/περιβάλλοντος στο οποίο διάγουμε τους βίους μας.
"Φυσιολογική" ναι, αλλά καθόλου φυσική. Οι θιασώτες όμως αυτού του συγκεκριμένου συστήματος αρέσκονται να ...παριστάνουν πως ερμηνεύουν την κοινωνία με όρους οντολογικούς κι ακόμη χειρότερα να τα ονομάζουν "φύση".
Από την άλλη, παρατηρώντας κανείς γύρω του, θα σκεφτεί πως οι καταστάσεις που περιγράφω μειοψηφούν. Θα σκεφτεί πως οι περισσότεροι μπορούν να πάνε σινεμά, θέατρο, εστιατόριο, διακοπές. Μπορούν να ψωνίσουν από καταστήματα τα απαραίτητα (ή και κάτι παραπάνω) ρούχα και παπούτσια. Να έχουν παραπάνω από ένα πιάτο φαγητό, στα παιδιά τους να μην λείπει τίποτε ουσιαστικό και απαραίτητο, να έχουν ρεύμα και τρόπους θέρμανσης, βενζίνη στο αυτοκίνητό τους.
Πράγματι αυτή είναι η άλλη εικόνα, η "καλή".
Που θάλεγε κανείς πως είναι η κυρίαρχη άρα όλα πάνε καλά: πάντα υπήρχαν και θα υπάρχουν πλούσιοι, ευκατάστατοι, φτωχοί, περισσότερο φτωχοί, αυτοί που δεν έχουν στον ήλιο μοίρα, άρα ας μην το κάνουμε μέγα θέμα.
Που θάλεγε κανείς πως η κακή "εικόνα" είναι απλώς μια παθογένεια που θα τακτοποιηθεί στα πλαίσια της αυτορρύθμισης των κακώς κειμένων της κοινωνίας.
Προσπερνώ πως τέτοιου είδους αυτορρύθμιση δεν υφίσταται (ούτε είναι το ζητούμενο) για να πω ότι όσο κι αν δεν "φαίνεται", αφού είναι δυσάρεστο, αυτή η μαύρη πραγματικότητα από παθογένεια έχει ήδη μετατραπεί σε κύριο χαρακτηριστικό της κοινωνίας μας. Βρίσκεται παντού, βρίσκεται ανάμεσά μας, είμαστε εξαιρετικά πολλοί "από μας".


Επειδή...
Οι άνθρωποι που δεινοπαθούν δεν είναι καθόλου "μια μειοψηφία". Μικρή σημασία έχει αν είναι λιγότεροι από τους άλλους αλλά δεν αποτελούν "μια μειοψηφία". Είναι πάρα πολλοί ακόμη και για τα δεδομένα του καπιταλιστικού συστήματος το οποίο πολλές φορές έχει επιτρέψει, για τους δικούς του λόγους, να αμβλυνθούν "οι γωνίες" και να απαλυνθούν οι ..."ευτελείς" γιαυτό το σύστημα ακραίες ανισότητες .
Κατά την ταπεινή μου γνώμη - και σύμφωνα με όσα παρατηρώ γύρω μου - ένας στους τρεις ανθρώπους βρίσκεται σε πολύ άσχημη κατάσταση.
Αλλά γι' αυτούς η ζωή επιφυλάσσει και κάτι ακόμη χειρότερο από το να μην τα "φέρνουν βόλτα". Καραδοκεί η εθελούσια αρχικά απομάκρυνσή τους από τον περίγυρό τους, κατόπιν ο αποκλεισμός τους από τους άλλους και σιγά σιγά έρχεται και η κοινωνική απομόνωση γενικότερα.
Δεν είναι επειδή οι άλλοι μπορούν και αυτοί δεν μπορούν. Είναι επειδή οι άλλοι αδιαφορούν κι ακόμη χειρότερα δεν καταλαβαίνουν καν.

Τρίτη, 25 Απριλίου 2017

Δικαίωμα...

Με αφορμή τις γαλλικές προεδρικές εκλογές άνοιξε μια συζήτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχετικά με την ψήφο πολιτών που ενώ διαμένουν μόνιμα σε άλλη χώρα ωστόσο επιθυμούν να συμμετέχουν στα κοινά της δικής τους χώρας ψηφίζοντας στις εκλογές που (προς το παρόν τουλάχιστον) καθορίζουν τις τύχες των πολιτών εν γένει. Επιθυμούν δηλαδή να συμμετέχουν στη διαμόρφωση, έστω μέσω των εκλογών, των συνθηκών εκείνων που οι ίδιοι θεωρούν ότι θα είναι προς το συμφέρον της χώρας που εξακολουθούν να θεωρούν πατρίδα τους. 
Πρόκειται όμως μόνο για μια απλή επιθυμία που οφείλεται στην αγάπη προς την πατρίδα;
Πρόκειται για ανάγκη τους να μην αποκοπούν από αυτήν διατηρώντας έστω την ψευδαίσθηση πως και οι ίδιοι, αν και μακριά, καθορίζουν την τύχη της; 
Ακόμη κι αν ισχύουν τα παραπάνω, μετά από πολλή σκέψη δική μου και συζήτηση με ανθρώπους που ζουν και εργάζονται σε άλλη χώρα αλλά θέλουν να αποφασίζουν για την τύχη της δικής τους, θεωρώ πως τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα μέσα στην απλότητά τους, σε μια απλότητα που αγγίζει τα όρια των εννοιών και που με όρους ψυχολογικούς, κοινωνικούς και οικονομικούς αυτές οι έννοιες δεν είναι τίποτε περισσότερο από την πραγματικότητα.
Σε κάθε περίπτωση πάντως πρόκειται για δικαίωμα.
Πολλοί λοιπόν από τους ανθρώπους αυτούς θα ήθελαν να έχουν συμμετοχή στα κοινά και της χώρας που θεωρούν πατρίδα τους αλλά και της χώρας που θεωρούν ίσως δεύτερη πατρίδα τους και στην οποία διαμένουν μόνιμα. Κάποιοι επιτρέπεται λόγω διπλής ιδιότητας που επέλεξαν να έχουν ή να διατηρήσουν, κάποιοι όμως όχι, επειδή επέλεξαν να διατηρήσουν μόνο τη μία ιδιότητα, αυτή δηλαδή του πολίτη της χώρας απ' την οποία προέρχονται.
Ας δούμε λοιπόν κάποιες έννοιες:
Μόνιμα; Τί σημαίνει άραγε "διαμένουν μόνιμα"; Πόσο σταθερή έννοια είναι αυτή η ...μονιμότητα; Και πώς κάποιος, που σήμερα ζει π.χ. στην Ελλάδα αλλά είναι Γάλλος, μπορεί να είναι σίγουρος ότι αύριο μεθαύριο δεν θα θελήσει ή δεν θα αναγκαστεί να επιστρέψει στην πατρίδα του;
Kαθόλου σίγουρος δεν μπορεί να είναι κάποιος ότι διαμένει κάπου "μόνιμα". Κανείς δεν μπορεί να ξέρει τί αποφάσεις θα κληθεί να πάρει μελλοντικά που θα αφορούν την εργασία του, τη διαμονή και τη ζωή του, την ελπίδα του. Και στον αντίποδα του "ουδέν μονιμότερον του προσωρινού" επάξια βρίσκεται το "Νόστιμον ἦμαρ".
Ακόμη κι αν έφυγε "για λίγο", επειδή η δουλειά του το απαιτεί, σε αυτό το αλλού που βρέθηκε ίσως συνάντησε προκλήσεις, ενδιαφέροντα, έναν έρωτα ίσως, ή αναγκάστηκε για ποικίλους λόγους αυτό το λίγο να γίνει "μόνιμα", όσο προσωρινή κι αν είναι τελικά αυτή η έννοια της μονιμότητας αφού πάντα καραδοκεί (πότε ευτυχώς και πότε αναγκαστικά) η πιθανότητα της επιστροφής στην πατρίδα.

Πατρίδα; Τί είναι η πατρίδα;
Πολλά είναι μια πατρίδα (ή και τίποτα). Όσοι οι άνθρωποι στον πλανήτη τόσες και οι σημασίες της έννοιας πατρίδα.
Όμως κι εδώ τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα μέσα στην ακόμη μεγαλύτερη απλότητά τους. Κάποιος φεύγει αλλά αν δεν αφήσει πίσω του συντρίμια ενδέχεται ν' αφήσει δικούς του ανθρώπους, γονείς, παιδιά, αδέλφια, φίλους, τη δική του μικροκοινωνία, αλλά και την ευρύτερη της οποίας ήταν και εξακολουθεί να νοιώθει μέλος. Άρα η τύχη της χώρας από την οποία προέρχεται, η πατρίδα του δηλαδή αν τη θεωρεί τέτοια, νοιώθει πως εξαρτάται και από τον ίδιο προκειμένου οι δικοί του άνθρωποι - τα μέλη εκείνης της κοινωνίας από την οποία εκείνος είναι μόνιμα (δηλαδή προσωρινά) απών - να ζήσουν σε καλύτερες συνθήκες. Το γεγονός πως μπορεί να μην ταυτίζονται οι απόψεις περί καλύτερων συνθηκών αυτών που βρίσκονται στην "πατρίδα" και του "απόντος δεν παίζει κατά τη γνώμη μου κανέναν ρόλο. Οι άνθρωποι συμμετέχουν στα κοινά αν το επιθυμούν, με όποιον τρόπο νομίζουν, ασχέτως αν το αποτέλεσμα της συμμετοχής τους μας αρέσει ή όχι.
Ακόμη όμως και στην περίπτωση που κάποιος φεύγει κι αφήνει τελικά πίσω του συντρίμια και κανέναν να τον περιμένει να επιστρέψει και πάλι ο άνθρωπος αυτός ίσως θέλει να συμμετέχει στην "ανοικοδόμηση" εκείνου του κομματιού γης το οποίο προτίμησε ή εξαναγκάστηκε να εγκαταλείψει. Προσωρινά ή για πάντα την ώρα του φευγιού κανείς δεν το γνωρίζει άρα θέλει να κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του ώστε να γίνουν κάποια στιγμή πραγματικότητα  τα όνειρά του γι' αυτό που αφήνει πίσω.

Όνειρα; Τί σημαίνει έχω όνειρα για την κοινωνία ή/και για την πατρίδα μου;
Δεν ξέρω, εσείς θα μου πείτε αφού εγώ μόνο για μένα ξέρω τί σημαίνει "έχω όνειρα" και για το συγκεκριμένο θέμα αλλά και γενικότερα. Ξέρω βέβαια και κάτι άλλο που κάποιοι μου εκμυστηρεύθηκαν, άνθρωποι που έφυγαν από τούτη δω τη χώρα, τη δική μας χώρα, επειδή το μέλλον τους εδώ είχε φτάσει σε αδιέξοδο. Ξέρω πως ονειρεύονται, αν ταυτίζονται τα δικά τους όνειρα με τα δικά μου δεν έχει σημασία ή τουλάχιστον δεν αφορά το συγκεκριμένο κείμενο, και πως στο βάθος του μυαλού τους ίσως βρίσκεται εκείνο το "Νόστιμον ἦμαρ" που λέγαμε παραπάνω, γι' αυτό θέλουν να συμμετέχουν στη διαμόρφωση της τύχης της χώρας μας κι αν καταφέρουν να δουν εδώ να υλοπoιούνται κάποια στιγμή τα όνειρά τους, να επιστρέψουν.
 
Τί είναι η χώρα μας; 'Η μάλλον... τί είναι μια χώρα;   
Στην πολιτική γεωγραφία χώρα είναι εκείνο το κομμάτι γης που διαφοροποιείται από άλλα ως προς τη γλώσσα, την ανάπτυξη των ιδεών και του πολιτισμού ανά τους αιώνες, τις συνήθειες, την εξέλιξη των ηθών και των εθίμων, που οριοθετείται από σύνορα (επίσης μια έννοια καθόλου μόνιμη ή σταθερή κι ας διέπεται η οριοθέτηση αυτή από διεθνείς κανόνες, οι κανόνες είναι για να παραβιάζονται και τα όρια για να καταργούνται άλλοτε για καλό κι άλλοτε για κακό), που εμπεριέχει ή/και ταυτίζεται συνήθως με την έννοια του κράτους. Και για να μη μείνει κανείς παραπονεμένος θα έλεγα πως μια χώρα-κράτος διαφοροποιείται και από πιο αφηρημένες έννοιες όπως η θρησκεία και η έννοια του έθνους (έννοια που στη σύγχρονη εποχή μόνο δεινά μπορεί να προκαλέσει). 
Όσο όμως κι αν οριοθετούνται οι έννοιες, όσο κι αν αναπτύσσονται, αναπαράγονται και εμπλουτίζονται μέσα σε κάθε χώρα/κράτος πάντα έχουν την τάση να σπάνε τα σύνορα, να απελευθερώνονται προς πάσα κατεύθυνση, να ταξιδεύουν, να δανείζουν και να δανείζονται στοιχεία και αξίες και να επιστρέφουν στη βάση τους με γεμάτες τις αποσκευές τους.
Ειδικά τις τελευταίες δεκαετίες το ταξίδι και η διασπορά ιδεών είναι πολύ εύκολη υπόθεση, όπως όλοι γνωρίζουμε και βιώνουμε, ακόμη και τα όρια της κάθε γλώσσας ουδέποτε παγιώθηκαν ή έμειναν αδιάρρηκτα, κάθε γλώσσα αυτοεμπλουτίζεται και αλλάζει παραμένοντας ωστόσο η "ίδια", δανείζει και δανείζεται, πότε πλουταίνει γρήγορα, πότε με πιο αργούς ρυθμούς τόσο που φαίνεται σα να φτωχαίνει, ποτέ όμως η γλώσσα δεν χάνει στις καθυστερήσεις. 
Στα πλαίσια λοιπόν αυτής της παγκοσμιοποιημένης διαδικασίας αλλαγών και εξελίξεων η παραμικρή αλλαγή μέσα σε μια συγκεκριμένη χώρα-κράτος μπορεί να επιφέρει αλυσσιδωτές αντιδράσεις (θετικές και αρνητικές) σε πολλές άλλες χώρες και να τις επηρεάσει δραματικά (υπό την έννοιαν της υπερβολής) ξεκινώντας από τις γειτονικές και φτάνοντας μέχρι την άλλη άκρη του πλανήτη. 
Που σημαίνει πως η συμμετοχή στα κοινά της χώρας από την οποία ένας άνθρωπος προέρχεται αργά ή γρήγορα θα επηρεάσει και τις συνθήκες στη χώρα όπου διαμένει.