Παρασκευή, 13 Νοεμβρίου 2015

Περί βεβαιότητος...

Μερικές σκέψεις με αφορμή την "επ' αμοιβή" (μάλλον) διατεταγμένη υπηρεσία των απανταχού opinion maker από τους οποίους βρίθουν τα Μέσα Μαζικής Καταστρ... Ενημέρωσης, όπως έντυπα, ηλεκτρονικά και οπτικοακουστικά (βλ. τηλεόραση, ραδιόφωνο). Μέσα, μέσω των οποίων επιχειρείται - και πολλές φορές επιτυγχάνεται - η άλωση ή το "κάψιμο" των εγκεφαλικών κυττάρων δια της διασποράς "ειδήσεων" και όχι ειδήσεων, της "πληροφορίας" και όχι της πληροφορίας, της σπέκουλας εν γένει ως επιβεβαιωμένη και αδιαμφισβήτητη γνώση κάποιου γεγονότος. Πολλές φορές αυτή η προσπάθεια ενδυναμώνεται με επιχειρήματα αντλούμενα τυχαία από τους προπαγανδιστικούς κρουνούς του συστήματος ή "τεκμηριώνεται" με υποτιθέμενα ακλόνητα ιστορικά στοιχεία τα οποία η ίδια η Ιστορία αγνοεί.
Οι σκέψεις αυτές οδηγούν τα δικά μου - καμμένα ή άκαφτα ακόμη - εγκεφαλικά κύτταρα σε περιδίνηση που οδηγεί με τη σειρά της σε δίνη συνειρμών σχετικά με όσα αμολάει ο κάθε ένας που ενδύεται εξουσία (1η, 2η, 3η ή και ...4η ακόμη), αποκτά βήμα έκφρασης και δυνατότητα λόγου και προπαγάνδας μόλις βρεθεί μπροστά σε οτιδήποτε μοιάζει με μικρόφωνο. Από μικρόφωνο "ψείρα" μέχρι μικροφωνική εγκατάσταση συναυλιακών απαιτήσεων.
Ενδέχεται δε, αυτά τα υποτιθέμενα γεγονότα, οι αφελώς (και ψευδώς) τεκμηριωμένες ιστορικές αλήθειες καθώς και οι αμφιλεγόμενες έως κατασκευασμένες "πληροφορίες", να παγιωθούν κι εν τέλει να αποτυπωθούν στο ιστορικό σπιράλ καταγραφής πληροφοριών (DNA) ως αδιάψευστοι κι αδιαμφισβήτητοι μεταφορείς της ιστορικής αλήθειας ή βεβαιότητας.

Στους "Περί Βεβαιότητος Αφορισμούς" του Wittgenstein, ανιχνεύουμε το άβολο φιλοσοφικό ερώτημα: "Πώς ορίζεται η σχέση μας με ό,τι θεωρούμε βέβαιο ενώ δεν το βιώσαμε ποτέ";
«Θεωρητικά η γνώση προκύπτει από τον έλεγχό της. Αλλά ποιά η σχέση μας με προτάσεις για το εξωγλωσσικό περιεχόμενο των οποίων είναι αδύνατον να έχουμε ιδία πείρα, όταν δηλαδή δεν υπάρχει τρόπος αδιαμεσολάβητης εκ μέρους μας επαλήθευσης; Μπορώ να ελέγξω άμεσα την πληροφορία ότι αυτή τη στιγμή βρέχει. Όμως για την επαλήθευση ή διάψευση της πρότασης "ο Μέγας Ναπολέων ενδιαφερόταν για τα μαθηματικά" ή "η Ανταρκτική έχει έκταση 14,0 εκ. τετρ. χιλιόμετρα" δεν αρκούν ίδιες δυνάμεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις η γνώση εν πολλοίς είναι προϊόν εμπιστοσύνης και πίστης, γίνεται έγκυρη χωρίς εξαρχής να είναι τέτοια.
»Πολλές φορές οι πληροφορίες που μεταφέρονται μέσω μιας "εκδοχής" της Ιστορίας βρίσκονται πέραν της επαληθευσιμότητας και διαψευσιμότητας. Με βιττγκενσταϊνικά κριτήρια ανήκουν στην ίδια σφαίρα με προτάσεις όπως "η γη είναι στρογγυλή" και "η Ιαπωνία συνορεύει με την Κίνα". Με έναν λόγο, πιστοποιούνται και κοινοποιούνται ως γνώση όσο προκύπτουν από έναν μηχανισμό που βρίσκουμε ήδη σε λειτουργία. Εξού το παράδοξο: έγκυρη γνώση δεν σημαίνει κατ' ανάγκη βέβαιη γνώση. Σπανίως διακρίνουμε μεταξύ των δύο. Ίσως επειδή συχνά, παρατηρεί ο Wittgenstein, η λέξη γνώση κάνει μάγια1».

»Κατά τη διάρκεια της εξέλιξης του πολιτισμού, όπως την περιγράφει ο Νόρμπερτ Ελίας2 το πολιτισμικό χάσμα δύο εποχών επιτρέπει την πρόσληψη των κυρίαρχων θυμικών συμπεριφορών μιας παλαιότερης εποχής από μια νεότερη ως ιστορικά ξεπερασμένα, κατώτερα ή γραφικά και ως εκ τούτου αστεία και γελοία. Αυτό συμβαίνει γιατί ο ιστορικός μετασχηματισμός οδηγεί σε κοινωνιογενέσεις και ψυχογενέσεις διαφορετικών ιστορικών θυμικών μοντέλων ανθρώπινης συμπεριφοράς και συγκρότησης3»
Ωστόσο δεν είναι λίγες οι φορές όπου το πολιτισμικό αυτό χάσμα λειτουργεί ως "πλυντήριο" όπου μέσα σε αυτό μπαίνουν οι "βρώμικες ιστορικές αλήθειες ή τα ψέμματα" και βγαίνουν από εκεί ως μοναδικές και πεντακάθαρες ιστορικές αλήθειες ενδεδυμένες τον μανδύα της επιστημονικότητας, της τεκμηρίωσης και της πέραν πάσης αμφιβολίας απόδειξης.



" Έχει και τουμπλέκια ο πούτζος* μου, έχει και τρουμπέττες. 
Όποια θέλω θα μεταχειριστώ"**...
...λέει ο Καραϊσκάκης, δηλαδή θα συμμαχήσει με όποιον του επιτρέψει να κρατήσει το αρματολίκι του. Ο δε εκπρόσωπος της Διοίκησης του απαντά ότι με όποιον και να πάει θα του αφαιρέσουν έτσι κι αλλιώς το αρματολίκι.
(Το επεισόδιο αυτό φαίνεται πως είναι η πηγή έμπνευσης για το τραγούδι " Όταν γυρίσω θα τους γαμήσω" των Καλογερόπουλου - Παπακωνσταντίνου, από την ταινία "Οι Ιππείς της Πύλου" το οποίο φυσικά ουδέποτε τραγουδήθηκε από τον Καραϊσκάκη αλλά είναι προϊόν μυθοπλασίας. Πολύ βολικής μεν αλλά πάντως μυθοπλασίας). 
Αυτή η ιστορία δεν διαθέτει τίποτε το "εθνικώς υπερήφανον" και τίποτε το ηρωικόν βεβαίως. Παρά πρόκειται για προϊόν εκβιασμού του Έλληνα οπλαρχηγού απέναντι στην Κεντρική Διοίκηση όταν η σύγκρουσή τους πλέον έχει κορυφωθεί. Πιο ...ευγενικά και καθωσπρεπικά πρόκειται για "διαπραγμάτευση" του Καραϊσκάκη σχετικά με το αρματολίκι των Αγράφων. Όμως, με αφορμή αυτήν τη σύγκρουση, τις στιχομυθίες που την επένδυσαν και τους διαλόγους που διημείφθησαν, δημιουργήθηκε ένα τραγούδι το οποίο αποδόθηκε εκ της πλαγίας στον οπλαρχηγό, όχι όμως εκ του πονηρού των δημιουργών του, και το οποίο σιγά σιγά αποτυπώθηκε στο συλλογικό υποσυνείδητο ως ένα ακόμη λαμπρό πεδίον δόξης, δεκαπεντασυλλαβικού αυτή τη φορά.
«Οι εκδηλώσεις ενθουσιασμού, συγκίνησης, ταύτισης με πρόσωπα και σύμβολα της ιστορίας, χρειάζονται μηχανισμούς πυροδότησης και εύφλεκτη ύλη για την εξάπλωσή τους. Η σημερινή δημόσια πρόταξη της άνευ λόγου βωμολοχίας, η απειλή σεξουαλικής βίας, ο βιασμός, ως ένα ακόμη σκαλοπάτι στην ταπείνωση του αντιπάλου αλλά και στον φρονηματισμό των δικών μας, αποτελεί μέθοδο επιβολής στις παραδοσιακές κοινωνίες. Η αποδοχή και η μαζική υποδοχή της όμως, με το πρόσχημα του πατριωτισμού, του δυναμισμού και της επαναστατικότητας δεν είναι απλώς οπισθοδρόμηση, αλλά άλμα στο βαθύ παρελθόν4.

»Η μαζική κατανάλωση της ιστορίας αλλά πιο έντονα της τοπικής ιστορίας υπακούει σε συγκεκριμένες νόρμες της εθνικής κυρίαρχης ιδεολογίας αλλά και της εξαίρεσης, δηλαδή της ιδιαίτερης και μοναδικής συμβολής του τόπου στο όραμα της εθνικής ολοκλήρωσης.
Η σύγχρονη αστική δημόσια σφαίρα που συνήθως ξεδιπλώνονταιοι αντιπαραθέσεις, με αφορμή το παρελθόν εν προκειμένω, δεν μπορεί να γίνει κατανοητή χωρίς τη μελέτη της διαμεσολάβησης των Μέσων Μαζική Επικοινωνίας. Μέσω αυτών η δημόσια σφαίρα, σταδιακά στο αστικό κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο, χάνει τον αυτοπρόσωπο, άμεσο χαρακτήρα της και μεσοποιείται, καθώς η δημόσια συζήτηση και αντιπαράθεση μεταφέρεται από τους φυσικούς δημόσιους χώρους στη δημόσια σφαίρα των Μ.Μ.Ε.».

Έτσι η ταύτιση του μέλους μιας κοινωνίας, που ακόμη δεν έχει "αποκτήσει" τον χαρακτήρα της ούτε έχει "βρει" τον βηματισμό της, και με έστω αμφιλεγόμενες και ατεκμηρίωτες στιγμές του παρελθόντος, ή δοξασίες και εικασίες ή κατασκευασμένα "ντοκουμένα" είναι πολύ θλιβερό να αντικαθιστά τις ιδιαίτερες και μοναδικές προκλήσεις της κάθε εποχής και να αποκτά την επαναστατημένη υποκειμενικότητα του καθενός μας, είτε αυτή εκτονώνεται σε δράση, είτε όχι.

_________________________________________
Κατά πάσαν πιθανότητα θα πει "πηγάδι".
** Από επιστολή του Γ. Καραϊσκάκη της 15/4/1824 στον Στορνάρη στο πλαίσιο επαπειλούμενης εμφύλιας σύγκρουσης. Τουμπλέκια είναι τα όργανα του τουρκικού ιππικού, και τρομπέτες τα ελληνικά όργανα.
(Ν. Κασομούλης, Ενθυμήματα στρατιωτικά της επαναστάσεων των Ελλήνων 1821-1833, εισαγωγή - σημειώσεις Γ. Βλαχογιάννης, τ. Ι, Αθήνα 1939, σ. 401-403). 
_________________________________________
1    Νικήτας Σινιοσόγλου, Μοιχός των Μουσών, στο "Αναπάντεχες Αφηγήσεις του Παρελθόντος"
2    Νόμπερτ Ελίας, Η εξέλιξη του πολιτισμού. 
3,4  Νικήτας Σινιοσόγλου, Μοιχός των Μουσών, στο "Αναπάντεχες Αφηγήσεις του Παρελθόντος"
 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου