Δευτέρα, 23 Μαρτίου 2015

Το παιχνίδι της μίμησης της εξουσίας

Η πεποίθησή μου πως η ζωή "εκεί έξω" είναι γεμάτη προκλήσεις, προσκλήσεις αλλά κι εκπλήξεις και πως, είτε μας αρέσει είτε όχι, αυτή συνεχίζεται έτσι κι αλλιώς και τελείως ανεξάρτητα από τη δική μας βούληση ακόμη κι απολύτως ανεξάρτητα από το ανθρώπινο βιολογικό τέλος του καθενός μας, με συνοδεύει από παιδί. Το υλικό από το οποίο είμαστε φτιαγμένοι είναι αστρικό υλικό οπότε κι αυτό που μένει από τον καθένα μας "στο τέλος" είναι απλώς υλικό για κάτι άλλο. Κι αφού, μέχρι ν' αφήσουμε την τελευταία μας πνοή, την τελευταία προσωπική μας λέξη στην ιστορία, τα κύτταρά μας ανανεώνονται διαρκώς, τίποτα δεν είναι ίδιο ούτε μέσα μας ούτε έξω μας: τα πάντα ρει και τίποτα δεν είναι περισσότερο αληθινό από αυτό. Μπορεί "εμείς" να μην είμαστε αθάνατοι, είναι όμως το υλικό από το οποίο είμαστε φτιαγμένοι. Αθάνατο κι ανακυκλούμενο. Και τίποτα δεν πάει χαμένο από μας.
Γι' αυτό είναι κρίμα κι άδικο να χαραμίζουμε έστω και μια στιγμή αυτού του ταξιδιού που εν συντομία το λέμε ζωή, απλώς κοιτάζοντας έξω απ' το παράθυρο μένοντας απαθείς. Ωραία είναι, δε λέω, και ...ξεκούραστα αλλά και μέσα στο μεταφορικό μέσον συμβαίνουν σπουδαία πράγματα που προσωπικά μου αρέσει, αν δεν μπορώ να συμμετέχω, τουλάχιστον να τα παρακολουθώ. 
Κινηματογράφος λοιπόν...
Τέχνη ή τεχνική; 
Η τεχνική στην υπηρεσία της τέχνης, θα απαντούσα εγώ, σε μια προσπάθεια συγκερασμού σπουδαίων επιτευγμάτων με την αναγκαιότητα έκφρασης των ανθρώπων. 
Ή άλλως...
Η επιστήμη της αποτύπωσης στην ύλη συναισθημάτων που ταλανίζουν τους ανθρώπους.
Ή ακόμα...
Η επιστήμη της αναγκαιότητας της επικοινωνίας μέσω της "εικόνας" και μάλιστα της κινούμενης.

Τον τελευταίο μήνα είδα τρεις ταινίες. Τρεις σπουδαίες ταινίες.
"The Imitation Game"
"Birdman (Or The Unexpected Virtue of Ignorance)"
"Whiplash"

Η πρώτη ταινία μου άρεσε αρκετά οι άλλες δύο, θα σας στενοχωρήσω, όχι και τόσο.

Το "Παιχνίδι της Μίμησης", όπως είναι ο μεταφρασμένος ελληνικός τίτλος, μου άρεσε για πολλούς λόγους. Ένας από αυτούς είναι πως τρέφω μια αδυναμία στον Άλαν Τούρινγκ και τις μηχανές του που αρχικά τις κατασκεύαζε μέσα στο μυαλό του αλλά αν είχε τη δυνατότητα και την ευκαιρία είμαι σίγουρη πως θα ήταν απολύτως ικανός να τις κατασκευάσει και "κανονικά". Ωστόσο, προτού η παραφροσύνη των ανθρώπων, τα κοινωνικά στερεότυπα και τα σκοταδιστικά ταμπού σε σχέση με τις σεξουαλικές του προτιμήσεις τον οδηγήσουν στην αυτοκτονία, πρόλαβε να κατασκευάσει εκείνη τη μηχανή η οποία κατάφερε να αποκρυπτογραφήσει τη γερμανική μηχανή Enigma κι έτσι να σωθούν χιλιάδες ζωές στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Οι άλλες δύο ταινίες, το "Birdman" και το "Whiplash", δεν κατάφεραν να βρουν τον δρόμο προς την ψυχή μου. Όχι πως δεν ήταν σπουδαίες ταινίες και αυτές. Κάθε άλλο. Και άρτια δομημένες ήταν και αριστοτεχνικά σκηνοθετημένες και οι ηθοποιοί μεγαλούργησαν (ειδικά στο Birdman) όπως επίσης και τα "τεχνικά κλιμάκια" (που είναι και της μοδός) έδωσαν τον καλύτερό τους εαυτό ώστε το αποτέλεσμα να είναι εξόχως εκπληκτικό.
Τους έλειπε όμως εκείνος το "στοιχείο", εκείνο το "υλικό", ο ...αστάθμητος παράγοντας που θα κατάφερνε να σπάσει κι αποκωδικοποιήσει τον δικό μου προσωπικό και περίπλοκο κώδικα.
Δεν είναι πως δεν πέρασα ευχάριστα βλέποντάς τες ή πως δυσανασχέτησα με κάτι. Ίσα ίσα, 
τις παρακολούθησα με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον αλλά όλα αυτά απέχουν πολύ από το να πω ότι "η ταινία αυτή μου άρεσε".
Όμως...
Μια ταινία είναι σπουδαία - κατά τη γνώμη μου - όχι μόνο όταν ανταποκρίνεται στις τεχνικές, σεναριακές, σκηνοθετικές και υποκριτικές προδιαγραφές ώστε να ικανοποιεί το ...αδηφάγο κοινό αλλά - για μένα πάντα - σπουδαία είναι μια ταινία όταν καταφέρνει στον δύστροπο κι ανικανοποίητο θεατή να δώσει "τροφή για σκέψη". Να τον αναγκάσει δηλαδή - αυτόν τον παλιοθεατή - να στρέψει το ενδιαφέρον του από τα στοιχεία ή τη δομή που δεν του αρέσουν, σε μοτίβα ή προβληματισμούς, μέχρι που ο ίδιος τελικά θα δώσει, χωρίς καν να το καταλάβει, το "κλειδί" ώστε να μπορέσει έστω μέρος της ταινίας να βρει τον δρόμο της προς τα ενδόψυχά του. Αρχικά μέσω του οπτικού νεύρου προς τα εγκεφαλικά κύτταρα, εν συνεχεία προς εκείνη τη μάζα των αιμοφόρων αγγείων που τη λέμε καρδιά και τελικά "για δες!!!"

Αν δεν έχετε δει τις παραπάνω ταινίες καλύτερα να σταματήσετε την ανάγνωση τώρα. Παρότι δεν πρόκειται να σας μαρτυρήσω και πολλά εντούτοις αν επιλέξετε να τις δείτε θα είστε προϊδεασμένοι γι' αυτά που αναφέρω κι έτσι η έκπληξη εσάς δεν θα σας περιμένει στη γωνία.

Πάμε λοιπόν...
Το καθοριστικό στοιχείο που ενώνει σαν νήμα τις τρεις αυτές ταινίες - κυρίως όμως τις δύο που δεν μου άρεσαν - είναι το στοιχείο της εξουσίας. Εξουσία που ασκείται χωρίς "εντολή" και από "αναρμόδιο" άτομο. Εξουσία που ασκείται χωρίς καμία επίφαση έστω εξουσιοδότησης και καθόλου επ' αγαθώ αλλά εντελώς για ίδιον συμφέρον και αυτοϊκανοποίηση. Εξουσία που προέρχεται από τα σύνδρομα εγκεφαλικής και ψυχικής ανεπάρκειας και καταλήγει στην προσβολή της προσωπικότητας του άλλου, στον μηδενισμό της προσπάθειάς του να επιτύχει κάτι και στο έργο που επιτελεί από επιλογή του κι όχι τελών εν διατεταγμένη υπηρεσία. 
Με άλλα λόγια εξουσία που ασκείται προκειμένου να έχει η τρικλοποδιά το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.
Εξουσία που "από θέση" (νομίζει πως) έχει κάποιος εξαιτίας ή χάρη στο επάγγελμά του, την ιεραρχία του ή την υποτιθέμενη αυθεντία του σε κάτι. 



Στο Birdman παρακολουθούμε την εξουσία που ασκεί ο "κριτικός" στον δημιουργό ενός έργου τέχνης - στη συγκεκριμένη περίπτωση ενός θεατρικού έργου - και μάλιστα προτού ο "κριτής" δει καν το δημιούργημα. Κι ακόμη χειρότερα, δεν τον ενδιαφέρει να το δει. Μια εξουσία που έχει "υφαρπάξει" χάρη στην ανάγκη του αδηφάγου κοινού που του δίνει το δικαίωμα όχι μόνο να κρίνει αλλά και να κατακρίνει a priori κάποιον "που έχει ρισκάρει τα πάντα ενώ ο ίδιος δεν ρισκάρει τίποτα". "I'm going to kill your play" ή αλλιώς "το χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου".


Στο Whiplash έχουμε εξουσία στην πιο "κλασική" της μορφή, αυτήν που ασκεί ο δάσκαλος στον μαθητή του και που τη νοεί ως άσκηση εκπαιδευτικού έργου ή εκπαιδευτική άποψη ή τακτική.
Αλλά ενώ το σφάλμα είναι διττό, αφού μέρος της ευθύνης ανήκει και στον μαθητή ο οποίος θέλει διακαώς να γίνει "ο καλύτερος" ή τουλάχιστον "ένας από τους καλύτερους", η καθηγητική αυθεντία αγγίζει τα όρια του παραλόγου: "There are no two words in the English language more harmful than «good job»". "Κι αν αυτές οι δύο λέξεις είχαν ειπωθεί στον Τσάρλι Πάρκερ αυτός δεν θα είχε γίνει ποτέ αυτό που έγινε τελικά". 
Αλλά όπως και στην πραγματική περίπτωση του Τσάρλι Πάρκερ έτσι και στην περίπτωση μυθοπλασίας του μαθητή/ήρωα της ταινίας Whiplash εκείνο που παραγνωρίζεται παντελώς είναι οι συνέπειες της υπέρβασης αυτών των δύο λέξεων "good job".
Μόνο που στην περίπτωση του Whiplash έχουμε να κάνουμε με σενάριο και προεπιλεγμένο τέλος ενώ στην περίπτωση του Bird-Charlie Parker έχουμε να κάνουμε με την ίδια την αληθινή ζωή και το τέλος που η ίδια επιφύλαξε για τον καλύτερο ανάμεσα στους καλύτερους όλων των εποχών.
Το άγχος του καθηγητή να "βγει από την τάξη του" ένας καινούργιος Λούις Άρμστρονγκ ή ένας νέος Τσάρλι Πάρκερ τον αναγκάζει να βγει ο ίδιος έξω από τα όρια της λογικής με ανυπολόγιστες ίσως συνέπειες που όμως την τελευταία στιγμή κι έχοντας "με το μέρος του" τον σκηνοθέτη αποτρέπονται.
Σε κάθε περίπτωση τρεις αριστουργηματικές ταινίες που αν δεν βρείτε την ουσία στον "κυρίως δρόμο" υπάρχει πάντοτε η παράπλευρη κυκλοφορία που κάθε σπουδαία ταινία οφείλει να έχει φροντίσει να προσφέρει στον θεατή ή τον "αναγνώστη" της.





 

4 σχόλια:

  1. Ωραίο και εύστοχο :)

    (γραψε και για την μίμηση εξουσίας απο τον ΣΥΡΙΖΑ, στο ίδο σκεπτικό που ανέπτυξες)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Γειά σου Black Bidet. Χαίρομαι που βρήκες εύστοχο το κείμενο κι ελπίζω να μη σου "διέφυγε" πως αναφέρομαι σε κινηματογραφικές ταινίες ;) O ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει καμιά δουλειά εδώ, επίσης δεν γράφω "κατά παραγγελίαν", φχαριστώ καλέ μου φίλε όμως για την πρόταση. Θα συμφωνήσω πως ο ΣΥΡΙΖΑ μιμείται την εξουσία αφού στην ουσία πάλι κουμάντο κάνει το ΠΑΣΟΚ κι ο Βενιζέλος. Αν όμως έγραφα ένα τέτοιο κείμενο δεν θα παρέλειπα ν'αναφερθώ με το ίδιο σκεπτικό και στη μίμηση κόμματος που παριστάνει πως είναι το ΚΚΕ. Επίσης θα αναφερόμουνα πως μιμείται χάλια ότι δεν γνωρίζει τίς συνέπειες των όσων ισχυρίζεται πως πρέπει να συμβούν. Και θα σε προέτρεπα να φτιάξεις ένα σενάριο και να μου το διηγηθείς πώς φαντάζεσαι δηλαδή μια έξοδο από την Ευρωπαϊκή ένωση, μια έξοδο από το ευρώ, μια μονομερή διαγραφή χρέους και μια επίσης μονομερή κατάργηση όλων των εφαρμοστικών νόμων. Δεν εννοώ πως αυτά είναι καλά. Ολέθρια είναι. Δεν έπρεπε να είμαστε στην ευρωζώνη αυτό το γνωρίζω. Αν όμως φτιάξεις ένα αληθινό σενάριο για το πώς θα συμβούν αυτά και τί μας περιμένει την επόμενη μέρα αφού συμβούν, σενάριο βασισμένο όμως στην πραγματική κατάσταση και συνθήκες κι όχι σε υποτιθέμενες άλλου είδους καταστάσεις θα τρομάξεις κι εσύ ο ίδιος. Μορφωμένος άνθρωπος είσαι, κάνε μια υπόθεση εργασίας. Αν δεν μπορείς είμαι διατεθειμένη να σε βοηθήσω. Δυστυχώς, ξαναλέω δυστυχώς, τίποτε απ' όλα αυτά δεν μπορεί να γίνει στο σημείο που έχει περιέλθει η χώρα αλλά ευτυχώς προσωπικά επιλέγω την μη απομόνωση της χώρας μου κι αν πρέπει ν' ανήκουμε σ' ένα ευρύτερο σύνολο αυτό καλά κάνει και είναι το σύνολο των ευρωπαϊκών λαών. Αυτά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Βρε δεν κάνω παραγγελία. Ίσως θα έπρεπε να το είχα γράψει ως: "μου θυμίζει την μίμηση εξουσίας...μπλαμπλα".
    Κατ'αρχήν, ναι μεν πέταξα μια πολιτική σπόντα, αλλά ειλικρινά δεν ήθελα να χαλάσω τον χαρακτήρα της ανάρτησης, γι αυτό και το έβαλα σε παρένθεση :)

    By the way, οι περισσότεροι άνθρωποι στις σημερινές κοινωνίες είμαστε εθισμένοι στο αστικό μοντέλο διακυβέρνησης, τόσο που, ο,τιδήποτε άλλο προκύψει ως πρόταση, έχουμε την τάση να το παρατηρούμε μέσα απο το αστικό πρίσμα μας.

    Σε καμμία περίπτωση το "αντίθετο" της σημερινής διακυβέρνησης δεν είναι , ούτε γίνεται να είναι κάποιας μορφής απομόνωσης. Είναι βασικά ακατανόητο το γιατί μια συνύπαρξη λαών πρέπει να περνάει ντε και καλά μέσα από την (ομαδική) εκμετάλλευσή τους.
    Ο πλανήτης είναι ήδη παγκοσμιοποιημένος απο την δεκαετία του '60-'70 και αυτό είναι μη αναστρέψιμο. Αυτό όμως και πάλι δεν σημαίνει ότι τοπικές κοινωνίες δεν μπορούν να προτείνουν καλύτερα μοντέλα ανάπτυξης και κοινωνικής μέριμνας. Μόνο που, ακριβώς επειδή ο καπιταλισμός σαπίζει, τα καινούρια μοντέλα ΔΕΝ θα πρέπει να τον περιλαμβάνουν.

    Όσον αφορά τα "σενάρια" που ανέφερες, οι κλυδωνισμοί που θα προκύψουν από αυτές τις επιλογές θα ήταν έντονοι και θα διαρκέσουν οπωσδήποτε μια πενταετία, ώστε να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες αναδιαρθρώσεις, πολιτικές και οικονομικές. Σε τέτοια σενάρια, η πραγματική αξία (και κόστος) της παραγωγής, πρωτογενούς και δευτερογενούς αλλά και υπηρεσιών θα εμφανιζόταν στο πραγματικό σκληρό και αδιάλλακτο μέγεθός της και θα τριβόταν στα μούτρα μας. Διότι ΣΗΜΕΡΑ, αυτην την πραγματική αξία δεν την βλέπουμε ούτε με τα κυάλια: Είμαστε αποδέκτες ενας "προϊόντος" μεγέθους τσίχλας, με αμπαλλάζ αυτοκινήτου.

    Για να μην σε ζαλίζω με σενάρια επιστημονικής φαντασίας, θα παραθέσω μερικά στοιχεία του ΟΟΣΑ, ο οποίος κάνει μια εκτίμηση για το ξεπέρασμα της κρίσης (με καπιταλισμό) και την ανάκαμψη (του καπιταλισμού):

    Το 2009, ένα χρόνο μετά την εκδήλωση της καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης, παρουσιάστηκε μία έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) για την πορεία της διεθνούς οικονομίας. Τότε, ο γενικός γραμματέας του ΟΟΣΑ,Ανχελ Γκουρία, στην παρουσίασή της είχε πει, ανάμεσα σε άλλα, «η παγκόσμια ύφεση μπορεί να κοστίσει συνολικά 25 εκατ. θέσεις εργασίας μέχρι τα τέλη του 2010, όταν το ποσοστό των ανέργων στις 30 χώρες - μέλη του ΟΟΣΑ εκτιμά πως θα φτάσει στο 10%, με αποτέλεσμα να βρεθούν εκτός αγοράς εργασίας συνολικά περί τα 57 εκατ. άνθρωποι. Οι επώδυνες αυτές εξελίξεις είναι ανεξάρτητες από την ανάκαμψη. Δε θα δημιουργηθούν νέες θέσεις απασχόλησης». Μάλιστα, ο Α. Γκουρία είχε κάνει λόγο για τη δημιουργία μιας χαμένης γενιάς νέων ανέργων, οι οποίοι κινδυνεύουν να παγιδευτούν στη μακροχρόνια ανεργία... Στην έκθεση του ΟΟΣΑ υπήρχε η αναφορά ότι «η εκτίναξη της ανεργίας μπορεί να γίνει διαρθρωτικής φύσης»

    Μάλιστα λοιπόν... "Οι επώδυνες αυτές εξελίξεις είναι ανεξάρτητες από την ανάκαμψη."

    η καπιταλιστική ανάκαμψη, η καπιταλιστική ανάπτυξη είναι ο προθάλαμος, η εισαγωγή, για μια νέα καπιταλιστική κρίση. Γιατί; Η κρίση γεννιέται από την ίδια τη φυσιολογική λειτουργία του καπιταλιστικού συστήματος. Είναι η «επιτυχία» του που εκφράζεται με την υπερσυσσώρευση κερδών και κεφαλαίου που οδηγεί στην αποτυχία του, δηλαδή την αδυναμία επαρκώς κερδοφόρων επενδύσεων. Ετσι, αργά ή γρήγορα, μια νέα οικονομική κρίση θα χτυπήσει και πάλι το λαό, θα του στερήσει ακόμα περισσότερα απ' όσα ήδη έχει χάσει. Για να περιμένει και πάλι μια νέα «ανάκαμψη», σε έναν ατέλειωτο φαύλο κύκλο. Θα κάνουν, λοιπόν, διαρκώς θυσίες οι εργαζόμενοι για να ξαναπηγαίνουν στα ίδια και τα ίδια;

    Αυτά, και ας βάλουμε κάτω τους φόβους μας για τα "σενάρια" και να τα συγκρίνουμε με τα επόμενο 10-15-20 δύσκολα χρόνια που έρχονται, όπου το "παράθυρο" ευμάρειας για τον λαό, του '70-'80'-90, θα είναι μουσειακό είδος.

    Ελπίζω να βοήθησα :)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Black Bidet. Αν αρχίσω να σου γράφω και να σου απαντώ σημείο προς σημείο θα ξημερώσουμε. Ένα μόνο: Μια πενταετία; Στην Ελλάδα; Δηλαδή x 10. Δηλαδή 50 χρόνια. Αλλά επειδή σήμερα νοιώθω αισιόδοξη, άντε 20 χρόνια. Πόσοι νομίζεις θα έχουν επιζήσει ως τότε; Ο μισός πληθυσμός θα έχει αφανιστεί. Πρώτα λοιπόν τον σώζεις, πρώτα τον ορθώνεις στα πόδια του, έστω και συστημικά και μετά του προτείνεις αυτά που προτείνεις. Αυτό που γίνεται και στους πολέμους δηλαδή, τους κανονικούς με τα μπαμ μπουμ. Πρώτα διώχνεις τον εχθρό/κατακτητή, μετά ανορθώνεις την καταστραμένη σου χώρα/υποδομές, θάβεις τους νεκρούς σου και μετά θέτεις το ερώτημα "πού πάμε"; Αν ήταν να περιμένουμε την καταστροφή του καπιταλισμού ώστε να σταματήσουν κι οι πόλεμοι θα είμασταν σε ένα καθεστώς διαρκούς πολέμου. Του κανονικού, με τα μπαμ μπουμ. Αυτά κι από εμέ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή